Relieken nemen binnen het christendom al eeuwenlang een bijzondere plaats in. Het zijn voorwerpen of lichamelijke resten die verbonden zijn met Christus, met Bijbelse personen, met heiligen of met belangrijke gebeurtenissen uit de geloofsgeschiedenis.
In de afbeelding hierboven ziet u het Ware Kruis. Het Ware Kruis was zo belangrijk dat delen ervan tijdens veldslagen werden meegedragen. Voor de kruisvaarders en Tempeliers was het niet alleen een reliek, maar een teken van geloof, bescherming en Gods nabijheid. Zo gingen ook Priesters en Bisschoppen mee met het leger ten velde. Zij droegen de mis op, hoorden de biecht, bemoedigden de strijders en waakten over de heilige relieken.
Sommige relieken verwijzen rechtstreeks naar het leven en lijden van Christus. Andere zijn verbonden met heiligen, martelaren, kerken, bedevaartplaatsen of eeuwenoude overleveringen. Door de eeuwen heen zijn er ontelbaar veel relieken vereerd, bewaard, verplaatst en soms ook betwist.
RELEIKEN – TOMO I behandelt de acht centrale en meest betekenisvolle relieken uit de christelijke traditie. Het zijn voorwerpen die een centrale plaats hebben gekregen in Bijbel, overlevering, kruistochten, pelgrimage, koninklijke macht en kerkelijke geschiedenis.
RELEIKEN – TOMO II gaat verder waar TOMO I eindigt. Daar komen de vele andere relieken aan bod: relieken van heiligen, lichaamsrelieken, kledingstukken, contactrelieken, plaatselijke relieken en de talloze voorwerpen die door de eeuwen heen een plaats van verering hebben gekregen.
De acht relieken van TOMO I
De Ark des Verbonds
De heilige ark waarin volgens de Bijbelse overlevering onder meer de stenen tafelen werden bewaard.
De Stenen Tafelen
De tafelen waarop Mozes de Tien Geboden ontving.
Het Ware Kruis
Het kruis waaraan Christus volgens de christelijke traditie werd gekruisigd.
De Doornenkroon
De kroon van doornen die Christus tijdens zijn lijden werd opgezet.
De Spijkers van de kruisiging
De nagels waarmee Christus volgens de overlevering aan het kruis werd bevestigd.
De Heilige Lans
De lans waarmee de zijde van Christus na zijn dood werd doorboord; later ook bekend als de Lans van Longinus.
De Titulus Crucis
Het bord met het opschrift boven het kruis van Christus: Jezus van Nazareth, Koning der Joden.
De Heilige Graal
De kelk die in latere christelijke overleveringen verbonden werd met het Laatste Avondmaal en met het bloed van Christus.
In TOMO I volgen wij niet alleen de religieuze betekenis van deze relieken, maar ook hun geschiedenis, overlevering, verplaatsingen en de invloed die zij door de eeuwen heen hebben gehad.
Nr 6: de Lans van Longinus
Wordt ook wel Speer van het Lot genoemd, een reliek van ongekende kracht en betekenis. De Romeinse soldaat Longinus doorboorde Jezus Zijn zij met zijn lans tijdens de kruisiging. En zoals het als elk reliek betaamd: zijn er meerdere verhalen die erover rondgaan.
Waarom doorboorde de Romeinse soldaat Longinus Jezus met zijn lans? Het ene verhaal zegt: om zeker te weten of Jezus wel dood was. Een ander verhaal verteld om te kijken of hij nog zou reageren.
Weer een ander verhaal zegt: juist om Jezus te doden, luguber, maar juist meedogend. Een kruisiging kan wel tot 3 dagen duren alvorens je eraan sterft, een ware marteldood. Door hem met de speer te doorboren/ te doden, haalde hij dus Jezus uit zijn doodstrijd, uit zijn lijden.
Jezus werd om 09:00 smorgens gekruisigd (het derde uur) 3 uur later werd het overal donker, tot 15:00 smiddags (negende uur) – dat Jezus stierf.
Op 14 september 326 vindt Sint Helena, de moeder van keizer Constatijn de Grote (juist, die van In Hoc Signo Vinces) in Jeruzalem het Ware Kruis, de spijkers van de kruisiging en het Titulus Crusis (het INRI bord)
Later laat ze exact op die plaats van de vondst de Heilige Grafkerk bouwen. Die in 335 werd ingewijd.
In latere overleveringen wordt ook de vondst van de lans aan haar toegeschreven. Pelgrims beschreven dat ze een heilige lans hadden gezien in de Kerk van het Heilige Graf, en tegen 614 na Christus was dit relikwie zo belangrijk dat het in beslag werd genomen door de Sassanidische Perzen die Jeruzalem veroverden.
Tegen het einde van de 11e eeuw was het dat de Speer van het Lot de overwinning garandeerde en heersers legitimeerde. Tegen deze achtergrond ontvouwden zich de gebeurtenissen van de Eerste Kruistocht, toen een vermeende Heilige Lans op dramatische wijze op het slagveld opdook.
👈🏻 De Heilige Lans in de Keizerlijke Schatkamer in het Hofburgpaleis, Wenen Oostenrijk
👉🏻 Incunabele met een handgekleurde houtsnede uit Neurenberg van rond 1470–1480 die de relikwieën en gewaden van het Heilige Roomse Rijk toont, met in het midden de Heilige Lans
De eerste kruistocht begon in 1096. Als de kruisvaders (toen waren er nog geen Tempeliers ! ) voorbij Constantinopel zijn, belegeren ze maandenlang Antiochië. De rantsoenen zijn al lang ver op en er heerst honger. Ze veroveren de stad op 3 juni 1098, waarna een ramp ontstaat.
Een grote moslimmacht onder leiding van Atabeg Kerbogha uit Mosul, belegert op hun beurt de kruisvaders in de stad Antochië. Na de zoveel beproevingen, honger, ziektes en een nederlaag in het vooruitzicht, is het moreel op een dieptepunt.
In deze wanhopige toestand, wanneer alles verloren leek, krijgt een voetsoldaat Petrus Bartholomeüs een visioen van de Heilige Andreas. Andreas had hem de locatie van de Heilige Speer aangewezen. En die lag…begraven in de stad Antiochië – in de Sint Pieterskathedraal. De Heilige Andreas had Petrus beloofd, dat als de lans gevonden en meegenomen zou worden; ze nooit verslagen zouden worden. Soldaat Petrus Bartholomeüs vertelde dit aan de aanvoerder Graaf Raymond en aan Bisschop Adhëmar. Op 15 juni 1098 verwijderden ze met 13 man in de ochtend de stenen vloer vlak bij het altaar in de kathedraal. Vele uren van graven verstreken, zonder een teken van de lans. Velen liepen teleurgesteld en ontmoedigd weg……..Soldaat Petrus, slechts gekleed in zijn hemd en met blote voeten, groef hij verder met zijn eigen handen. Vastbesloten zijn visioen te vervullen. Ontzag, euforie en enorme blijdschap overspoelde de aanwezigen….hij had vond de Heilige Speer !
Door Goddelijke voorzienigheid was de speer die Christus, hun Heer, had doorboord, in hun handen gekomen. Met deze hernieuwde moed en kracht deden ze op 28 juni 1098 een tweede uitval uit de stad.
Dat ging alsnog niet zonder slag of stoot. Doordat de Turken het droge gras in brand hadden gestoken op de plaats waar de christenen hun kamp hadden opgeslagen. De wind joeg het vuur en de rook in hun ogen, waardoor zij verblind werden. Maar daarna keerde God de overwinning ten gunste van de christenen en zij brachten het moslimleger van generaal Kerbogha schade toe. De aanval was zo hevig dat ze op de vlucht sloegen.
Na deze overwinning bewaarde Graaf Raymond de lans nog tot na 1099 – na de verovering van Jeruzalem. Daarna is ze uit de geschiedenis van de kruisvaders verdwenen.
In 1242 zou de Franse koning Lodewijk IX de Heilige een partij Heilige relieken kopen van de Latijnse keizers die geld nodig hadden. De Heilige lans (of een deel hiervan) was hierbij inbegrepen. Samen met de Doornenkroon. Tijdens de Franse revolutie verdween het relikwie weer.
Uiteindelijk – weer in Constantinopel – viel de hoofdstad in de handen van Ottomanen. Daardoor vielen ook de Heilige relieken in hun handen, waaronder ook weer de Heilige Lans die daar opduikt. Al wordt er ook gezegd dat het een duplicaat is. In 1492 stuurde de Ottomaanse sultan Bayezid II als gebaar van goede wil de Lans naar paus Innocentius VIII. Deze bewaarde de Lans in de Sint Pieter, waar ze nog altijd is. Hoewel het Vaticaan niet claimt dat dit de ware Lans van Longinus is.
In de loop van de eeuwen waren er meer en meer “ware Lanzen” opgedoken.
De Heilige Lans neemt binnen de christelijke reliektraditie een uitzonderlijke plaats in. Waar het Ware Kruis onlosmakelijk verbonden is met het offer en het lijden van Christus, en de Heilige Graal in latere overleveringen symbool staat voor gemeenschap, verbond en innerlijke toewijding, daar vertegenwoordigt de Lans een andere dimensie: die van macht, oordeel en legitimatie. Het is geen reliek van troost, maar van confrontatie.
Juist daarom werd de Lans door de eeuwen heen niet alleen vereerd, maar ook begeerd. Zij werd opgeëist door keizers, koningen en legers, telkens in tijden van crisis en machtsverschuiving.
De Lans belichaamde het idee dat overwinning, gezag en goddelijke goedkeuring samenvielen.
Slechts bij degene die leefden in het licht van God, kregen hierdoor hun overwinning.