4de kruistocht 1202 – 1204
Hieraan deden de Tempeliers nauwelijks aan mee, een moment waarop je ziet dat Tempeliers niet klakkeloos achter elke kruistocht aanliepen. We hielden ons grotendeels afzijdig met de gebeurtenissen van de 4de kruistocht.
Deze Kruistocht werd uitgeroepen door Paus Innocentius III.
Het tragische van de 4de kruistocht was dat Paus Innocentius III een kruistocht wilde naar Jeruzalem. Maar hij kreeg Constantinopel.
Toen Innocentius III paus op jonge leeftijd – 37 jaar – werd in 1198 was Jeruzalem al jaren in islamitische handen. Na de Derde Kruistocht hadden figuren als:
• Richard I van Engeland
• Filips II van Frankrijk
• Frederik I Barbarossa
wel successen geboekt, maar Jeruzalem was niet heroverd. De jonge paus vond dat onaanvaardbaar. Hij wilde het Heilige Land helpen, de christelijke aanwezigheid versterken; door een nieuwe kruistocht organiseren onder pauselijke leiding.
👈🏻 Paus Innocentius III
Koning Richard Lionheart 👉🏻
Het oorspronkelijke plan was niet om rechtstreeks naar Jeruzalem te gaan, dit om strategische redenen. De strategische gedachte was: versla eerst de machtige islamitische machtsbasis in Egypte. Egypte was toen het hart van de macht van de Ayyubiden. Wie Egypte beheerste, kon daarna veel gemakkelijker Jeruzalem terugwinnen.
1198: terwijl de kern van onze militaire kracht al in het Heilige Land was, roept paus Innocentius III de 4de kruistocht uit. Daarom reageerden voornamelijk Franse, Vlaamse en Italiaanse edelen, gewone kruisvaarders, avonturiers; ridders die een kruisgelofte afleggen. Zij verzamelen zich in Europa, niet in Akko, niet bij de Tempeliers. Maar in Frankrijk, Italië en Venetië.
Venetië: de kruisvaarders hadden een enorme vloot nodig. Daarvoor sloten zij een overeenkomst met de Republiek Venetië. Venetië bouwde maandenlang schepen. Maar toen de kruisvaarders arriveerden, kwamen er veel minder deelnemers dan verwacht. Gevolg: ze konden de rekening niet betalen en daar begon de ellende.
De Venetiaanse leider, Enrico Dandolo, stelde een oplossing voor:
Help ons eerst Zadar veroveren, dan regelen we de schuld later. Maar Zadar was een christelijke stad. De paus verbood de aanval. De kruisvaarders deden het toch. Dat was het eerste moment waarop de kruistocht van haar doel afweek.
Maar het wordt nog erger: Constantinopel. Prins Alexios Angelos beloofde:
• enorme sommen geld;
• militaire steun;
• hereniging van de Griekse en Latijnse Kerk.
als de kruisvaarders hem zouden helpen keizer te worden in Constantinopel. Voor een leger dat diep in de schulden zat, klonk dat aantrekkelijk. Zo werd een kruistocht naar Jeruzalem langzaam een expeditie naar Constantinopel.
Zo verschoof de hele expeditie van: “Bevrijd Jeruzalem” naar: “Bemoei je met Byzantijnse politiek.” En daar distingeren we ons van.
Uiteindelijk werd in 1204 de christelijke hoofdstad Constantinopel ingenomen en geplunderd. Wat gewoon een puur schandaal is. Kerken werden beroofd, relieken werden gestolen. Kruisridders/christenen vochten tegen christenen.
👆🏻Prins Alexios Angelos III
15e-eeuwse miniatuur toont het Beleg en de verovering van Constantinopel in 1203 tijdens de Vierde Kruistocht. Kruisvaarders en Venetianen vallen de stad vanaf zee aan, waarbij ze de muren bestormden en de stad uiteindelijk innamen 👆🏻
Tempeliers zijn naast monniken ook militi – militairen met een duidelijke missie. Zij zagen al vroeg dat deze 4de kruistocht afweek van het oorspronkelijke doel. Bemoeien van handelspolitiek van Venetië, schuldenconflicten, Byzantijnse troonstrijden, plundering van Christelijke steden, druist in van wat moet zijn: bescherming van Pelgrims, verdediging van het Heilige Land, strijd tegen vijanden van de kruisvaarderstaten.
Tempeliers hebben een vaste opdracht.
Een gewone ridder kon denken: “Misschien levert Constantinopel geld op.”
Een Venetiaan kon denken: “Misschien levert Constantinopel handel op.”
Een Tempelier denkt: “Helpt dit Jeruzalem?” Want dat is waarvoor wij het kruis hebben opgenomen. Dat maakte onze besluitvorming anders. Wij zouden geen aanval op Zadar lanceren, niet inmengen in Byzantijnse successieoorlogen; wij zouden rechtstreeks naar het Heilige Land gaan.
Paus Innocentius III was woedend. Hij had de aanval op Zadar expliciet verboden, plus nooit opdracht gegeven Constantinopel aan te vallen. Toen Constantinopel in 1204 werd geplunderd, keurde hij de plundering af. Maar tegen die tijd was het al gebeurd. Hij kon de gebeurtenis niet meer terugdraaien.
De Vierde Kruistocht bestaat dus uit 2 verhalen:
Het plan van de paus: Jeruzalem bevrijden – via Egypte druk uitoefenen – Christelijke eenheid versterken.
Wat er werkelijk gebeurde: schuld aan Venetië, aanval op Zadar, Byzantijnse troonstrijd, plundering van Constantinopel.
Samengevat:
• De paus roept een kruistocht uit.
• • De Tempeliers zitten al in het Oosten.
• • Het leger vertrekt uit Europa.
• • Het leger raakt verstrikt in schulden en politiek.
• • Constantinopel wordt geplunderd.
• • Het Heilige Land ziet nauwelijks iets van die enorme onderneming terug.
Links Constantinopel, daarnaast Acre (Acco)
Onder Jeruzalem
Voor de Tempeliers was dit uiterst problematisch. Waar wij in 1198 de linie houden in Akko en Palestina en Syrië tegenover islamitische machten (waar onze aandacht ook hoort te liggen.); horen we Paus Innocentius III oproepen voor een 4de kruistocht, om het Heilige Land te helpen. Dan verwacht je versterking, verwacht je manschappen, maar ook geld voor proviand, paarden, voorraden en al wat nodig is. En vervolgens hoor je: “Ze hebben een christelijke stad Zadar aangevallen.” Even later: “Ze zijn onderweg naar Constantinopel.” Nog later: “Ze hebben Constantinopel geplunderd.” Terwijl jij nog steeds in Palestina staat 😳. Hallo broeders….. Jeruzalem ligt de andere kant op !!”
Achteraf bezien was de Vierde Kruistocht een ramp voor de kruistochtbeweging. In plaats van Jeruzalem terug te winnen:
• werd een christelijke hoofdstad geplunderd;
• ontstond blijvende haat tussen Oost en West;
• werd het Byzantijnse Rijk ernstig verzwakt.
Een zwakker Byzantium betekende uiteindelijk ook minder steun voor de christelijke aanwezigheid in het Oosten.
Samenvattend kan je zeggen: de Vierde Kruistocht was precies het soort kruistocht waarvoor de Orde niet was opgericht. Dat verklaart waarom je in de bronnen rond 1204 veel minder over de Tempeliers hoort dan bijvoorbeeld tijdens de Eerste, Derde of latere kruistochten.
Één van de meest fascinerende dingen aan de Vierde Kruistocht: hoe meer de Tempeliers uit beeld verdwijnen, hoe verder de kruistocht afdrijft van haar oorspronkelijke doel. Dat bewijst niet dat zij alles hadden kunnen voorkomen, maar het laat wel zien hoe anders ons kompas is afgesteld dan dat van veel wereldlijke leiders.
Ook hier zie je weer dat de 4de kruistocht één van de sterkste argumenten is tégen het clichébeeld van de Tempeliers als roekeloze strijders. Als er ooit een moment was waarop een groot deel van de kruisvaartbeweging van haar doel afdreef, dan was het wel hier — en juist daar zie je de Tempeliers niet aan het roer.
