Na Dominica Trinitatis en Corpus Christi, is het nu het feest van het Heilig Hart. De laatste van de 3 feesten over Gods aanwezigheid, liefde en zelfgave.
Dominica Trinitatis → Wie God is: Vader, Zoon en Heilige Geest.
Sacramentsdag → Hoe Hij onder ons aanwezig blijft: Eucharistie / Lichaam van Christus.
Heilig Hart → Waarom Hij zich geeft: Liefde, barmhartigheid, trouw.
Dit wordt altijd gevierd op de derde vrijdag na Pinksteren. Dat onderstreept de connectie met Goede Vrijdag. Het geeft zo de band aan met de herdenking van Jezus’ lijden en sterven. De centrale gedachte van het Heilig Hart feests de verzoening die Jezus vanwege Gods oneindige barmhartigheid door zijn lijden en dood tot stand heeft gebracht: God heeft zijn Zoon gezonden om onze zonden uit te wissen door het offer van zijn leven.
Veel mensen kennen het beeld van het Heilig Hart van Jezus: Christus met een brandend hart op Zijn borst, omgeven door licht en vaak met een doornenkroon. Maar wat weinig mensen weten, is dat hier een eeuwenoude gedachte achter schuilt.
Het Heilig Hart gaat namelijk niet over een letterlijk hart, maar over de liefde van Christus zelf. Over Zijn barmhartigheid, trouw en bereidheid om Zichzelf te geven — zelfs wanneer Hij verwond wordt. Ofwel: wat zo bijzonder aan dit feest is, is dat het niet alleen om “het hart” draait als symbool, maar om de liefde, barmhartigheid en trouw van Christus zelf. We kijken naar de liefde van Jezus, die zichtbaar wordt in Zijn Hart.
Het is het katholieke antwoord op een harde of koude wereld: het hart dat blijft liefhebben, zelfs wanneer het verwond wordt. Het Heilig Hart gaat om:
Zijn diepste wezen.
Zijn liefde.
Zijn trouw.
Zijn barmhartigheid.
Zijn bereidheid om zichzelf weg te schenken.
Het “hart” betekent hier: de plaats waar liefde, wil, verdriet, trouw en offer samenkomen. Onze diepste kernwaarden die je terugvindt in de Tempelierscodes. De geest van dienstbaarheid, trouw onder druk, standhouden, jezelf schenken en niet verharden ondanks lijden. In de Orde draaide het niet alleen over strijd, het draait om de plaats waar liefde, wil, verdriet, trouw en offer samenkomen. Dus discipline van het hart, innerlijke zuiverheid, trouw aan God, jezelf geven aan iets groters dan jezelf.
Ook de zijwonde door de Romeinse Soldaat is hieraan verbonden. Wat in het Hart leeft, wordt zichtbaar in het offer. Aan het kruis werd Christus niet alleen verwond — Hij opende Zichzelf volledig voor de mens. De lans die Zijn zijde doorboorde, werd in de christelijke traditie meer dan een wond. Zij werd gezien als een teken dat Zijn Hart niet gesloten bleef, maar geopend werd. Niet om te veroordelen. Maar om lief te hebben.
Die “zijdewonde” verwijst naar het moment tijdens de kruisiging waarop een Romeinse soldaat met een lans in de zijde van Christus stak. Dat komt uit het Evangelie van Johannes:
“Maar een van de soldaten doorstak Zijn zijde met een lans, en onmiddellijk kwam er bloed en water uit.”
— Johannes 19:34 In de middeleeuwen gingen mensen daar enorm diep over nadenken. Niet op een bloederige “horror”-manier, maar symbolisch en geestelijk.
Waarom werd die zijdewonde zo belangrijk? Omdat men die wond begon te zien als:
• een opening van Gods hart,
• een teken dat Christus Zich volledig gaf,
• een “deur” van barmhartigheid.
Sommige mystici beschreven het bijna alsof: het hart van Christus zichtbaar geopend werd voor de mens. Daarom zie je later ook die sterke verbinding ontstaan tussen:
• de zijdewonde,
• het Heilig Hart,
• liefde,
• genade,
• toevlucht.
Ook het bloed en water kreeg een diepe symbolische betekenis. Middeleeuwse theologen zagen daarin vaak: bloed → Eucharistie/ offer en ook: water → doop/ nieuw leven.
Dus uit de geopende zijde van Christus “ontstaat” als het ware nieuw geestelijk leven. Dit raakt vooral ons monniken: het is enorm persoonlijk. Het is niet een verre afstandelijke koning op een troon. Het is Christus die Zich opent, kwetsbaar wordt, liefheeft, lijdt en toch niet sluit. De zijdewonde wordt gezien als de geopende toegang tot het Hart van Christus.
👈🏻 Bernardeus van Clairvaux met een Tempelier
Romeinse soldaat Longinus steekt 👉🏻 zijn lans in de zij van Jezus
beide uit de Nurembergse Chronicle, origineel incunabulumblad uit 1493.
Incunabele of wiegendruk = eerste broedrukkunst van voor 1501. Afbeeldingen werden gemaakt met houtsnedes en later met de hand ingekleurd
Bernard of Clairvaux zegt: rusten in Christus, schuilen in Zijn wonden, liefde vinden in Zijn offer.
Een diepe vorm van verbondenheid met Christus. Niet alleen: “Hij stierf voor de wereld.” Maar ook: “Hij opende Zich voor mij.”
✠
Eerste viering van het Heilig Hart:
Hoewel het feest officieel pas later in de Kerk werd ingevoerd, liggen de wortels veel dieper. Al in de middeleeuwen begonnen mystici en monniken steeds meer na te denken over de menselijke nabijheid van Christus: Zijn liefde, Zijn lijden en Zijn mededogen. Het feest is langzaam gegroeid in plaats van ineens “bedacht”.
De devotie rond het Heilig Hart ontstond al in de middeleeuwen, vooral in kloosters. Denk aan: Benedictijnen, Cisterciënzers, mystici zoals Bernard of Clairvaux. Maar toen was er nog géén officieel feest zoals nu. Het begon meer als meditatie, persoonlijk gebed, teksten over de liefde van Christus, over Zijn zijdewonde en Zijn hart.
Hoewel het feest officieel pas later in de Kerk werd ingevoerd, liggen de wortels dus veel dieper. Ook Bernard of Clairvaux speelde hierin een belangrijke rol. Bernardus was geen Kerkvader — daarvoor leefde hij te laat, in de 12e eeuw — maar hij werd later wel erkend als Kerkleraar. In zijn preken en teksten klinkt niet alleen kennis door, maar ook een diepe innerlijke liefde voor Christus. Hij schreef niet koud of afstandelijk, maar warm, meditatief en bijna poëtisch. Juist daardoor werd hij een belangrijke brug tussen theologie en mystiek: tussen het begrijpen van God en het ervaren van Zijn nabijheid.
Misschien is dat ook precies waarom het feest van het Heilig Hart nog altijd mensen raakt. Niet vanwege grote woorden of indrukwekkende symbolen. Maar vanwege die ene eenvoudige gedachte: Dat Gods hart open blijft staan voor de mens.
De echte doorbraak kwam in de 17e eeuw, via Margaretha Maria Alacoque. Zij was een kloosterzuster in Frankrijk en vertelde over visioenen waarin Christus haar Zijn brandende hart toonde. Daarbij vroeg Hij om: meer liefde, eerherstel, aanbidding en een apart feest ter ere van Zijn Hart.
De eerste lokale vieringen begonnen eind 17e eeuw. Een belangrijk moment daarin is 1672. Toen was er de eerste goedgekeurde viering binnen haar kloostergemeenschap. Van daaruit verspreidde het zich langzaam. Pas veel later werd het een feest voor de hele Rooms-Katholieke Kerk. In 1856 maakte Paus Pius IX het officieel voor de gehele Kerk.
👆🏻 Visioen van Margaretha Maria Alacoque: Jezus verschijnt aan het altaar bij de monstrans.
Als laatste een samenvatting van de 3 feesten van Gods aanwezigheid:
1) Dominica Trinitatis is we kijken naar wie God is: de Vader, de Zoon en de Heilige Geest als één Goddelijke werkelijkheid. Heel contemplatief – heel “Hemel open”.
2) Sacrementsdag/ Corpus Christi. Waar we aandacht hebben voor dat Christus aanwezig is onder de mensen. In de euchristie, in processies, het Heilig Sacrement. God die letterlijk meegaat door de straten. Daarom is Sacrementsdag veel aardser en zichtbaarder.
3) Heilig Hart, dit is nog persoonlijker: we kijken naar de liefde van Jezus. Zijn liefde die stroomde uit Zijn hart.
