Toen er nog geen orde en nog geen regel was…
Dit kleine schoonschrift schriftje, geschreven in het begin van de 18e eeuw, kijkt terug op de Eerste Kruistocht. Waarin velen optrokken, brandend in geloof, maar zonder eenheid, zonder leiding.
Op deze bladzijdes lezen we geen heldenverhaal, maar iets wat daaraan voorafging: verwarring, verdeeldheid, en het ontbreken van structuur. Bladzijde voor bladzijde ontvouwt zich hier een beeld van een wereld die zoekende was — naar richting, naar gezag… naar orde.
Wat u hier ziet, is geen gewone uitlegpagina. Voor u ligt een Frans schoonschrift uit 1705, waarin de onbekende schrijver – we denken een monnik – vanaf de aanloop van de Eerste Kruistocht, tot…… Een klein handschrift — met een groot verhaal.
Op deze pagina wordt het handschrift stap voor stap ontsloten.
Per bladzijde ziet u:
– links: de transcriptie van de oorspronkelijke oud Franse tekst
– rechts: de vertaling naar begrijpelijk Nederlands
– daaronder: een korte duiding en toelichting
De complete tekst wordt niet in één keer weergegeven, maar ontvouwt zich in delen van vijf bladzijden.
Tussen deze delen vindt u markeringen in de tijd, zodat zichtbaar wordt hoe het verhaal zich ontwikkelt.
Het schriftje beslaat totaal 126 bladzijdes. De volledige tekst wordt hier niet in één keer geplaatst,
maar groeit in de tijd — bladzijde voor bladzijde.
Elke vrijdag lopen we verder mee het pad van de eerste kruistocht, met Godfried, met Pieter de Kluizenaar, we horen Paus Urbanus II, we gaan naar Constinopel, keizer Alexius en zo verder ……tot bij ons doel.
Het verhaal zal zich steeds verder ontvouwen voor wie terugkeert.
Loop met ons mee, met de eerste kruistocht….
Toelichting van de schrijver: beknopte samenvatting van de geschiedenis van de Heilige Oorlog.
Dit is het begin van de kruistocht: hoe Godfried van Bouillon Jeruzalem heeft ingenomen en werd uitgeroepen tot koning, maar weigerde. Op 15 juli van het jaar van Jesus Christus 1099, op een vrijdag, op hetzelfde uur waarop Jezus Christus zijn geest gaf.
Daarna geregeerd werd door 9 koningen, allen van Franse afkomst.
Page 1.
L’origine des Turcs les Turcs étoient une nations qui habitoit ci devant
dans une isle, qui se nomoit
Sarmadia Assiatica. Est de là ils se sont retirez dans un endroit qui se nome la Marée Caspium, où cette
endroit porte encore le Nom aujourd’huy Turquestan, là ces peuples s’entretenoient seulement de ce qu’ils y eslioient. Sur tout quand ils se fesoit quelque desordre
dans…
Blz. 1
De Turken waren een volk dat vroeger woonde op een eiland, dat
Sarmadia Aziatica werd genoemd.
Van daar trokken zij zich terug
naar een plaats die de Kaspische Zee wordt genoemd, waar die streek nog altijd de naam Turquestan draagt. Daar hield dit volk zich slechts bezig met wat zij daar verbouwden / voortbrachten.*
Vooral wanneer er enig oproer ontstond
in…
LET OP: De Nederlandse vertaling is inhoudelijk correct, maar semantisch sterker geformuleerd dan de Franse brontekst, waardoor een nuance verloren gaat die in het origineel wel aanwezig is.
Page 2.
…dans les Royaumes voisins
Ils prenoient le parti de servir en qualité de Soldats. Ils s’entretenoient seulement
du pillage qu’ils rapportoient dans leur territoire. Dans le tems de l’Empereur Otto 3. ce peuple ont esté pris à la solde par Mahomel, qui étoit Sultan Sarasin dans la Perse, dont l’on étoit en guerre contre les Babyl- loniens, qui les appella
à son secours. Sur la fin de…
Blz 2.
…in de naburige koninkrijken deden zij dienst als soldaten. Zij leefden slechts
van de buit die zij naar hun gebied terug-
brachten. Ten tijde van keizer Otto III werd dit volk in dienst genomen door
Mahomel (Mahomet / Mohammed),
die Sultan en Saraceen was
in Perzië, waar men oorlog voerde tegen de Babyloniërs, die hen te hulp riepen.
Aan het einde van…
Blz 2: “Mahomel” → waarschijnlijk een Franse vorm van “Mahomet” = Mohammed.
Het kan ook slaan op een latere Islamitische vorst; de context volgt.
Otto III regeerde 983–1002 → dus vóór de kruistochten; de auteur lijkt hier een oude oorsprong van Turkse soldaten in Perzische dienst te beschrijven.
“Babyloniens” = Babyloniërs; hier waarschijnlijk gebruikt voor volkeren ten oosten van de Levant.
Page 3
…de la Campagne ils n’ont point voulu cesser ny retourner dans leur isle d’où ils étoit venu, tant que cette nation étoient esfarouchés et alterés du sang humain et la guerre ne cessa qu’aux
que le Roi de Perse et le Sultan de Babylone fut vaincu dont ils ont in-
corporé ces deux Royaumes la Perse et Babilone, dans la Syrie et la Palestine dont Jerusalem étoit de la dépen-
dance, se voyant aussi puissant…
Blz 3
…na de veldtocht wilden zij niet ophouden noch terugkeren naar het eiland waar zij vandaan waren gekomen, omdat dit volk zo
woest was geworden en dorstig naar menselijk bloed. De oorlog eindigde pas
toen de koning van Perzië en de sultan van Babylonië verslagen waren, waarop zij
deze twee koninkrijken, Perzië en Babylonië, inlijfden in Syrië en Palestina,
waarvan Jeruzalem afhankelijk was.
Zichzelf nu ook zo machtig ziende…
Blz 3. De auteur volgt hier een (legendarische) oorsprongsgeschiedenis van de Turken, waarbij zij uit een “Aziatisch eiland” trekken → naar het gebied rond de Kaspische Zee → vervolgens als huurlingen strijden → en uiteindelijk Perzië + Babylonië veroveren en uitbreiden tot Syrië & Palestina.
Dit is uiteraard geen historisch correcte reconstructie, maar de bekende 17e–18e-eeuwse Europese traditie van “Turkse oorsprong”-vertellingen.
Blz 4
Puissants ils ne se sont pas contants de cette belle conquête, ils ont encore envahi, per, dans la petite Asie, où
estoit le grand et renommé Sultan Solimans, ils lui ont pris le Royaume
de Pontume, auquel ils ont donné le nom d’Turcomanian, et la Capadoc, la Bithiniem et firent la guerre jusqu’au
regne de l’Empereur Henri. 4. et firent leur residence à Nicea l’année 1081
Blz 4.
Machtig als zij waren, waren zij niet tevreden
met deze mooie verovering: zij vielen ook binnen in Klein-Azië, waar de grote en beroemde sultan Soliman was; zij ontnamen hem het koninkrijk Pontus, waaraan zij de naam Turcomania gaven, en (ook) Cappadocië en Bithynië, en zij voerden oorlog tot aan het bewind van keizer Hendrik IV en vestigden hun residentie in Nicea,
in het jaar 1081.
Blz 4 Soliman / Solimans
Dit is Suleiman ibn Qutulmish → beter bekend als Suleiman I van Rûm, stichter van het Seltsjoekse sultanaat Rûm.
Historisch klopt dit: hij veroverde in Klein-Azië o.a. Nicea.
Nicea (Nicaea / İznik)
Werd in 1081 inderdaad Turkse hoofdstad → goed gedateerd.
Hendrik IV (Heinrich IV)
Keizer van het Heilige Roomse Rijk (1056–1105).
De auteur gebruikt hem als tijdsaanduiding → dit was kort vóór de Eerste Kruistocht.
Pontus / Cappadocië / Bithynië
Zeggen we nu: noord- en centraal Turkije.
Turcomanian → Turcomania
Term die in oudere Europese bronnen gebruikt werd voor gebieden waar Turkse nomaden (Turkmenen) zich vestigden.
Dus deze pagina beschrijft dat de Turken — na hun veroveringen in Perzië/Mesopotamië — verder trokken richting Klein-Azië, onder Suleiman, en Nicea tot hoofdstad maakten.
Dit loopt historisch mooi op naar de situatie vlak vóór de Kruistocht van 1096–1099.
Blz 5. C’est là où Mahomet a établi
une Loi à son nom, qui subsiste
encore aujourd’huy et a quitté
celle de Sarasin ou Greque,
mais ils n’ont pas quitté leurs
mauvaises inclinations Bar-
bare et Tyranne, c’est pourquoi
que les Chrétiens qui étoient
sous leurs Domination avoient
beaucoup à Souffrir, bien
plus que quand ils étoient
Sarasin.
Dans ce tems là il arriva
que dans la quantité de Pe-
lerins qui viaggioit journellement…
Blz 5. Het is daar dat Mohammed een wet naar zijn naam heeft ingesteld, die vandaag de dag nog steeds bestaat, en waardoor zij de vroegere wet van de Saracenen of de Grieken
hebben verlaten.
Maar zij hebben hun slechte, barbaarse en tirannieke neigingen niet opgegeven;
daarom hadden de Christenen, die onder hun heerschappij waren, veel te lijden — meer zelfs dan toen zij nog Saraceens waren.
In die tijd gebeurde het dat onder het grote aantal pelgrims dat dagelijks reisde…
Blz 5 Mahomet / Mohammed
De schrijver maakt een scheiding → vóór: “sarazin ou greque” (dus: eerdere oosterse religies/culturen) → ná: islamitische wet (“Loi à son nom”)
Dat men de islam als “door Mohammed ingesteld” beschrijft is typisch pre-Verlichting:
→ islam = splijtende innovatie → weg van de oudere wereldorde
Aanloop naar de pelgrims → Pierre l’Hermite → Kruistocht
De zin eindigt met: “onder het grote aantal pelgrims dat dagelijks reisde…” Een intro voor: → pelgrims worden mishandeld → Europa ontzet → kruistocht.
Dus we zitten nu inhoudelijk vlak vóór de Eerste Kruistocht (1096).
Blz 6.
d’Occident à la terre Sainte
dont entre autre il s’y trouva un Religieux qui se nomoit Pierre l’Hermite, il étoit l’ermite d’Amiens, qui fit plusieurs fois le voyage de la
terre Sainte dont il vit la miserable situation où les Chrétiens étoient, entre les mains de ces Barbares. Il prit l’occasion d’en parler à Simon
Patriarche de Jerusalem et ils en tinrent une Conference, et il le pria d’avoir la bonté de lui prester la main dans cette…
Blz 6
…uit het Westen naar het Heilige Land. Onder hen bevond zich een geestelijke die Pieter de Kluizenaar heette; hij was de kluizenaar van Amiens, en maakte meerdere reizen naar het Heilige Land.
Daar zag hij de ellendige toestand waarin de Christenen verkeerden, in de handen van deze Barbaren. Hij greep de gelegenheid aan
om daarover te spreken met Simon, de Patriarch van Jeruzalem, en zij hielden hierover een gesprek; waarbij hij hem vroeg de goedheid te hebben hem daarbij te helpen…
Blz 6. We zitten bij de aanloop naar de Eerste Kruistocht.
✅ 1) Pierre l’Hermite (Peter the Hermit)
Volgens middeleeuwse traditie speelde hij een belangrijke rol in: het zien van de misère in het Heilig Land en het aanwakkeren van de kruistocht-geest in Europa. De initiator van de Kruistocht.
• → De toestand is erg → Christenen = lijdend, onschuldig + Moslims = wreed, barbaar
→ Een heilige man ziet het →
→ Hij kan niet zwijgen →
→ Hij handelt → Contact → overleg → actie
✅ 2) De “Patriarche de Jerusalem” Hier: Simon de geestelijke ondersteuner van de kruistocht.
Blz 7.
cette affaire, qu’il eut seulement la bonté d’en écrire au Pape, de le faire à savoir aux Princes de l’Europe que pour lui de son côté il se portoit fort d’exciter les Courones de l’Occident
et de faire une expédition contre les Turcs et de conquérir la terre Sainte.
Le Pape Urbain 2.
se signala de tenir un Congré à Piacenza par l’avis de l’Empereur Henri 4. là où tous les Embassadeurs
de l’Europe, même ceux de…
Blz 7
…in deze zaak, zodat hij slechts de goedheid had om hierover aan de paus te schrijven,
hem hiervan op de hoogte te brengen en aan de vorsten van Europa, dat hij van zijn kant
bereid was om de kronen van het Westen op te roepen om een expeditie te ondernemen
tegen de Turken en het Heilige Land te veroveren.
Paus Urbanus II stelde zich erop toe een vergadering te houden in Piacenza, op advies van keizer Hendrik IV, waarheen alle ambassadeurs van Europa kwamen, zelfs die van…
Blz 7
We bevinden ons nu in een belangrijke historische overgang:
→ van Pierre l’Hermite → naar paus Urbanus II
→ de stap van geestelijk signaal → politieke actie
✅ 1. Urbanus II & het concilie van Piacenza ( maart 1095)
• de situatie van Christenen in het Oosten,
• de oproep van Byzantijnse keizer Alexios I om hulp tegen de Turken.
Het volgende concilie — Clermont —
werd het moment waarop de kruistocht officieel werd uitgeroepen.
We lezen:
• De “bonté” → de nederigheid van Pierre l’Hermite
• Dat hij het via de juiste weg deed: Paus → vorsten
• Dat de Paus onmiddellijk handelde
✅ 3. De kronen van het Westen de term benadrukt dat het project:
→ Europees & Christelijk was → niet enkel Frans, Duits, etc. De symbolische waarde van de kruistocht: → één Christendom, één doel.
Blz 8
de Constantinople y ont paru, et par après à Clermont en Auvergne, là où on y tint deux Conseils tant pour tout l’Église, que pour bien des
autres chose, mais sur tout au sujet de la guerre contre ces Barbares, pour retirer la terre Sainte de leur mains.
L’on a conclu d’accorder une
indulgence plenierre à tous ceux qui s’offroient à cette entreprise, mais encore tous leurs biens et leurs personnes même sous la protection du…
Blz 8
…van Constantinopel kwamen daar en daarna te Clermont in Auvergne, waar men
twee concilies hield, zowel voor de gehele
Kerk, als voor vele andere zaken, maar vooral met betrekking tot de oorlog tegen deze Barbaren, om het Heilige Land uit hun handen te bevrijden.
Men besloot een volle aflaat toe te kennen aan allen die zich voor deze onderneming aanboden, en bovendien hun goederen en hun personen zelf onder de bescherming van…
Blz 8.
2 Concilies: 1: maart 1095 in Piacenza. 2 Clermont november 1095.
Het moment waarop Urbanus II de kruistocht officieel afriep.
Volle aflaat (indulgence plenière) wie meeging om Jeruzalem te bevrijden
⇒ kreeg vergeving van alle zonden Je moest dus: met zuivere intentie gaan en vechten voor het Heilige Graf. Als iemand op kruistocht ging → stond zijn familie & bezit onder bescherming van de Kerk Dit moest voorkomen dat → familie kwetsbaar werd → bezittingen werden ingepikt.
Blz 9
du Pape et de l’Église, et tous ceux qui étoient homme de guerre ou qui savoient manier les armes, refuseroient de mettre l’épée à la main seroient bannie de l’Église et même
excommunié.
L’on donna ordre à tous les Évêques de donner de prêcher dans tous les
endroits de leur Diocèse, afin
d’animer le peuple à cette entreprise, et tous ceux qui auront pris la resolution de cette expédition fussent marqué d’une Croix rouge qu’on leurs…
Blz 9
…van de Paus en van de Kerk; en allen die krijgsman waren of die wisten hoe men met wapens omging en weigerden het zwaard op te nemen, zouden uit de Kerk verbannen en zelfs geëxcommuniceerd worden.
Men gaf alle bisschoppen de opdracht om in alle plaatsen van hun bisdom te prediken, om zo het volk tot deze
onderneming aan te vuren.
En allen die het besluit namen om aan deze expeditie deel te nemen, werden gemerkt met een rode kruis dat men hun…
Blz 9.
De retoriek is: het Heilig Graf is zo belangrijk → dat wie mee kán vechten maar weigert → tegen God zelf ingaat.
Prediking in heel het Bisdom. Dit werd verspreid door: Bisschoppen, Priesters en volkspredikers, zoals Pierre l’Hermite.
Het RODE KRUIS De dragers van de kruistocht kregen een rood kruis op: kleding / mantel en/of op de schouder.
Dit was het oorspronkelijke en enige officiële teken van de kruisvaarder → crucesignatus = “met het kruis getekend”. Ofwel hier ontstaat de kruistocht-identiteit. Dit rode kruis is de bron van het woord “croisé” (kruisvaarder).
Nota: dit was de wetenschap van 1705. Later is naar boven gekomen dat het rode kruis pas in 1144 – 1147 officieel werd toegekend door de paus.
Zo ook: ten tijde van de kruistochten zelf, noemden ze het geen kruistocht. Die naam is pas veel later daaraan gegeven. Paus Urbanus II sprak van : “Iter Hierosolymitanum” de reis naar Jeruzalem.
Blz 10. attachée sur l’épaule, c’est par là qu’est devenu le nom de la Croissade.
L’on ne peut exprimer l’effet que ces prédicateurs ont opéré dans si peu de
tems de tous les Royaumes
d’Occident le peuple y accourut à grande foule, et receurent la marque de la croix, quelqu’un d’un vrai zele de voir et d’adorer le vrai sepulchre de Jesus Christ, et de le retirer des mains des infidelles…
Blz 10. …op de schouder gehecht; daar komt de naam “Kruistocht” vandaan. Men kan niet beschrijven welk effect deze predikers in zo korte tijd in alle koninkrijken van het Westen teweegbrachten: het volk stroomde er in groten getale op af en ontving het teken van het kruis.
Uit een waar vuur en verlangen
om het ware graf van Jezus Christus te zien en te vereren en het te bevrijden uit de handen van de ongelovigen…
Blz 10. C’est par là qu’est devenu le nim la Croissade.
→ Dit verwijst naar het rode kruis-teken
→ Het Franse woord “croisade” komt van “croix” (kruis)
→ De drager = “croisé”
Le peuple y accourut à grande foule = de oproep van Urbanus II → een massabeweging ontketende.
Nogmaals: zo sprak men er in 1097 niet over – dat kwam pas zo in de 13de eeuw.
Blz 11
…d’autres par curiosité, d’autres
par séculantise, et de paresse pour être exanter du travail et de paier leur dettes qu’ils avoit fait dans leur libertinage et debauche, c’est là ils prenoient leur préteste jus’qua aux femmes et les
enfans qu’ils ne voulurent pas être exempt de ce voyage et hors du nombre de la croisade. Enfin que l’armée qui
s’avoit assemblé de tous l’occident comme dit de grand historiens, Wilhelin Malmesburg
Blz 11
…anderen uit nieuwsgierigheid, anderen uit wereldsgezindheid, of uit luiheid om vrijgesteld te zijn van arbeid en om hun schulden te ontlopen die zij hadden opgebouwd in hun losbandigheid en uitspatting. Zij grepen elk voorwendsel aan,
tot zelfs dat zij vrouwen en kinderen niet wilden vrijstellen van deze reis en hen onder het aantal van de kruistocht rekenden.
Kortom, het leger dat zich verzamelde uit heel het Westen, zoals grote historici zeggen, onder wie Willelm van Malmesbury
Blz 11.
Willem van Malmesbury → hij († ca. 1143) was een belangrijke Engelse kroniekschrijver. Zijn werk is een van de grote Latijnse bronnen die de kruistochten beschrijven.
Dat de schrijver hem aanhaalt
→ toont dat hij zijn verhaal baseert op gerespecteerde traditie
→ of er in elk geval autoriteit aan wil verbinden
Let op:
Het is uitzonderlijk dat een school/semiklooster-manuscript een specifieke historicus citeert!
Dat betekent dat de schrijver géén gedachteloze naverteller was, maar iemand die wist dat geschreven autoriteit ertoe doet
Blz 12
Malmesbourg qui l’a vu et qui étoit de ce tems là fait le nombre de 5 millions d’âmes à porter les Armes. Mais le malheur étoit qu’ il y avoit un très grand désordre dans tous ces différentes
nations, chacun vouloit être maître.
1º qu’il n’y avoit personne pour commander l’armée en chef, chaque seigneur qui avoit pris la marque de la
croix étoit pour lui seul et faisoit avec ses gens tout ce…
Blz 12.
Willem van Malmesbury, die het heeft gezien en die uit die tijd was,
zegt dat het aantal van vijf miljoen zielen de wapens kon dragen. Maar het ongeluk was dat er een zeer grote
wanorde heerste onder al deze verschillende naties, want ieder wilde meester zijn. 1º Er was niemand die het leger in zijn geheel aanvoerde; iedere heer die het kruis had aangenomen
handelde voor zichzelf en deed met zijn mensen wat hij zelf wilde…
Blz 12.
Vóór de vroege eerste kruistocht: was er géén opperbevelhebber → maar diverse leiders:
• Godfried van Bouillon
• Raymond van Toulouse
• Bohemond
• Tancred
• Robert van Normandië
enz. → ieder had zijn eigen troepen → geen centraal bevel.
Dat geeft dit manuscript historische trefzekerheid.
Blz 13
ce qu’il jugeoît à propos, quoique la plus grande autorité avoit été donnée en
mains de GottFroi de Bouillon, mais il n’avoit pas le commandement en Chef, mais seulement comme premier
Conseiller de guerre.
2ºme étoit que l’on ne s’entreparloit pas l’un et l’autre comment ou quand l’on commencerout la guerre contre les Turcs, mais chacun faisoit comme bon lui sembloit à la garde de Dieu.“
Blz 13
wat hij goed achtte, hoewel de grootste autoriteit was gegeven in de handen van
Godfried van Bouillon, maar hij had niet het opperbevel; hij was slechts als eerste
oorlogsraadgever.
Het tweede was dat men niet met elkaar overlegde hoe of wanneer men
de oorlog tegen de Turken zou beginnen; maar ieder deed wat hem goed leek,
onder de hoede van God.
Blz 13.
Godfried van Bouillon Hier wordt iets heel interessants gezegd → Hij had de hoogste autoriteit,
maar niet het opperbevel.
Historisch klopt dat: er was géén officiële opperbevelhebber. Godfried werd gezien als “primus inter pares”
Zijn prestige was groot, maar hij had geen absolute macht.
Hij wordt hier genoemd als “premier Conseiller de guerre” = eerste oorlogsraadgever. Hij wordt dus gezien als → morele leider → niet militair dictator. Ofwel Godfried is nederig, vroom en dienend.
De latere kronieken maakten hem bijna heilig en dit manuscript sluit goed aan bij die traditie.
“…men sprak niet met elkaar over hoe of wanneer men zou beginnen…” → zeer accurate typering van de vroege kruistocht.
→ leiders waren rivaliserend
→ planning ontbrak
→ geloof > logistiek → het liep goed “onder de hoede van God”
→ ondanks menselijk gebrek
Zo ook: “chacun faisoit comme bon lui sembloit à la garde de Dieu.”
→ ieder deed wat hij wilde
→ in vertrouwen op God
→ handelen in vrijheid, maar onder Gods bescherming
Blz 14.
Sans savoir ce qu’il avoit de soin de faire, ou de s’allier avec les autres.
5ᵉᵐᵉ. Ils savoient qu’ils seroient
obligez de passer sur le territoire étranger, et que l’on ne s’étoit pas précautioné comme, et où l’on pourroit
avoir des vivres, pour l’entretien des troupes: mais ils ont laissé venir les affaires jusqu’à la dernière extrémité.
C’étoit une très grande faute qui a causé une si mauvaise conséquence. Avant que de…
Blz 14.
Zonder te weten wat men te doen had, of hoe men zich met de anderen moest verenigen. 5e. Zij wisten dat zij
genoodzaakt zouden zijn door vreemd gebied te trekken en dat men niet had voorzien hoe en waar men levensmiddelen zou kunnen krijgen voor het onderhoud van de troepen; maar men liet de zaken tot het uiterste komen. Dit was een zeer grote fout,
die zulke slechte gevolgen heeft gehad.
Voordat men…
Blz 14
Hier wordt uitgelegd dat er amper tot geen voorzorgsmaatregelen genomen waren, door gebrek aan ervaring. Dit was de eerste kruistocht, ze trokken door onbekend gebied, eerste keer. Ofwel: vroomheid is niet genoeg, er moet ook verstand gebruikt worden. Anticiperen.
Het is een waarschuwing: God stuurt je – maar hij kookt je eten niet.→ Heilige doelen vragen wereldse wijsheid.
Blz 15
et parler de cette affaire nous ferons le détail comme les troupes se sont partagé.
Le 1ᵉʳ Convoi, et l’auteur de cette entreprise qui se nomma Pierre l’hermite, qui voulut être Prêtre et General en même tems, mais comme les troupes étoient trop puissante ils donna
100000 hommes tous bon guerriers a un Gentil home françois nommé Gualtaro qui veut dire en françois Sans avoir. Car ils étoient tres
Blz 15.
En om over deze zaak te spreken zullen wij uitleggen hoe de troepen zich hebben verdeeld.
De 1ste colonne, en de aanstichter van deze onderneming, die Pierre de Kluizenaar heette, wilde zowel priester als generaal tegelijk zijn; maar aangezien de troepen te talrijk waren, gaf hij 100.000 man, allen goede strijders, aan een gentilhomme (edelman) van Franse afkomst, genaamd Gualtaro,
wat in het Frans zou betekenen “Zonder bezit / Zonder te hebben.” Want zij waren zeer …
Blz 15.
Hier wordt teruggekeken op de Volkskruistocht. Dat was de kruistocht vòòr deze eerste kruistocht. Die was ongeorganiseerd. De initiatiefnemer hiervan was Pierre l’Hermite = Pierre de Kluizenaar. Zijn volgers waren verdeeld in meerdere troepen/colonnes.
Zijn troepen waren talrijk. 100.000 strijders. Als Priester ben je niet getraind om over 100.000 man bevel te hebben. Hoe vroom je motivaties ook zijn. Pierre zijn ambitie was groot. Hij wilde Priester en tegelijk militair leider zijn.
Hieruit komt een zeer belangrijk kantelpunt. Hieruit werd door schade en schande geleerd dat de kruistochten onder militaire leiding moest gebeuren !! => hier werd duidelijk dat er monniken-ridders nodig waren. Geloof met militariteit = een Heilige krijgsmacht. De geboorte van de Tempeliers.
Blz 16.
très pauvres, il marchoit avec ses troupes qui étoient composée que de 800 Cavaliers et 6000 hommes de pied. Tel étoit les préparations. Ils
passèrent par l’Allemagne, et la Hongrie en paix. Mais comme l’argent commençoit à manquer, et qu’ils avoient presque tous depensé ce qu’ ils avoient pris avec eux, et lors qu’ils furent arrivez
dans la Servie et de là dans la Bulgarie, les troupes se mirent à piller et à ravager.
Blz 16.
zeer arm, trok hij op met zijn troepen, die slechts
bestonden uit 800 ruiters en 6000 mannen te voet. Zó waren de voorbereidingen.
Zij trokken vreedzaam door Duitsland en Hongarije. Maar zodra het geld begon op te raken en zij bijna alles hadden uitgegeven wat zij hadden meegenomen en toen zij waren aangekomen in Servië en vandaar in Bulgarije,
begonnen de troepen te plunderen en te verwoesten.
Blz 16
De Volkskruistocht was armzalig, met slecht georganiseerde troepen trokken eerst vreedzaam. Maar zodra hun geld op was, vervielen ze tot plundering.
Hun vrome missie verloor haar heiligheid doordat menselijk gebrek aan orde en discipline
leidde tot moreel verval. Dit is een les voor de volgende Kruistocht.
Blz 17.
pour avoir dequoi à vivre. Les habitants de la Bulgarie se sont assemblée, et ont masacré la plus grande partie des frères de la croisade. Les ont poursuitt jusqu’à dans les bois et forêts sauvages, là où
ils ont souffert la faim et la misère, jusques’ils sont arrivé à Constantinople, là où l’Empereur Alexius leurs a fournie des vivres pour les rafraichir et continuer leur route, mais ils camperent longtems hors de la ville,
Blz 17. om aan voedsel te komen. De inwoners van Bulgarije verzamelden zich en slachtten het grootste deel van de broeders van de kruistocht af. Zij achtervolgden hen tot diep in de bossen en wildernissen, waar zij leden onder honger en ellende, totdat zij aankwamen
in Constantinopel, waar keizer Alexius
hun voedsel verschafte om aan te sterken en hun tocht voort te zetten, maar zij verbleven nog lange tijd buiten de stad.
Blz 17.
Ze komen in conflict met de Bulgaarse bevolking, die in opstand kwamen, waarna ze de bossen in vluchten. Slechts een klein deel bereikt uitgeput Constantinopel. Daar krijgen ze van de Keizer Alexius voedsel en rust, MAAR hij laat ze buiten de stad kamperen. Het moraal: wie het geloof niet ordent, wordt zelf de oorzaak van chaos.
Blz 18
parce qu’ils furent obligez d’attendre leurs commandement, qui étoit dispersé
aussi bien qu’eux.
2ᵈᵉᵐᵉ Convois de 4000 Soldats, la plus grande partie des Lorrains, Bavarois et Moraviens, avec les Autrichiens, la plus grande partie étoient des Brigands que conduisoit Pierre l’hermite, que l’on
tenoit dans ce tems là pour un grand Prophète et un Saint très particulier, avec
la Croix à la main, mais il
Blz 18.
omdat zij verplicht waren te wachten op hun bevelhebbers, die evenzeer verspreid waren als zijzelf.
De tweede colonne bestond uit 4000 soldaten, voornamelijk uit Lotharingen, Beieren en Moravië, met ook Oostenrijkers;
het grootste deel van hen waren struikrovers, onder leiding van Pieter de Kluizenaar, die men in die tijd beschouwde
als een groot profeet en een bijzonder heilige, met het kruis in de hand, maar hij…
Blz 18.
De tweede colonne bestond uit 4000 mannen uit Midden-Europa. Het waren vooral plunderaars, geleid door Pierre de Kluizenaar, die in die tijd door het volk als een profeet en heilige werd gezien, kruis in de hand —
Blz 19.
n’avoit pas la connoissance des affaires de la guerre, ce qui fit que ses troupes furent défaites à Nicomédie par les Turcs, où presque tous furent tués, et lui avec quelques uns s’enfuirent à C. pol. Cependant les Princes de l’Europe commençoient à s’avancer avec leurs
troupes bien équipées et en ordre, nous en parlerons cy-après.
Blz 19.
…had geen kennis van oorlogsvoering,
waardoor zijn troepen bij Nicomedië
door de Turken werden verslagen. Bijna allen werden gedood, en hijzelf vluchtte met enkelen naar Constantinopel.
Intussen begonnen de vorsten van Europa met hun goed uitgeruste
en geordende legers zich in beweging te zetten — waarover wij later
zullen spreken.
Blz 19
De slag bij Nicomedië (Nicomedië is het huidige Izmit in Turkkije). De ongeorganiseerde troepen van Pierre de Kluizenaar finaal worden afgeslacht door de Turken onder leiding van sultan Kilij Aerslan. Slechts een handjevol overlevenden en Pierre de Kluizenaar vluchten terug naar Constantinopel.
Zo eindigde deze Volkskruistocht in deze ramp.
Koningen en edelen van Europa zagen dit, maar nog meer de Paus ! HIER ligt de kiem van het Tempeliersideaal. Want wat volgt in de geschiedenis, is een generatie ridders die leren:
“Wij zullen strijden voor God — maar met kennis, orde, discipline.”
Geboren om HEILIGE KRACHT TE ORDENEN, dat ze niet ontspoort en vervalt in kwaad.
Blz 20.
Ses troupes qui n’étoient pas de son commandement de piller tout ce qu’ils y pourroient trouver. Sur cela, comme de
raison, ils furent attaquez des Hongrois et qui ont tomber sur eux et en ont tué 1000,
et les autres mis en desordre.
Leurs or et leurs argent et bagages furent pillez, que le reste qui avoit pris la fuite furent obligé de mendier leur pain en chemin jusque à Constantinople.
Comme ceux-ci furent arrivé…
Blz 20.
Zijn troepen, die niet onder zijn rechtstreeks bevel stonden, begonnen alles te plunderen wat zij konden vinden. Daarop, en terecht, werden zij aangevallen door de Hongaren, die hen overvielen
en duizend van hen doodden, terwijl de overigen in wanorde raakten.
Hun goud, zilver en bagage werden geplunderd,
en de overgeblevenen, die op de vlucht sloegen,
werden gedwongen hun brood bedelend te zoeken
op weg naar Constantinopel. Toen dezen daar aankwamen…
Blz 20
Historische echo: de volkskruistocht van Gualtiero en Pierre trok door Hongarije en Bulgarije, waar ze herhaaldelijk in botsing kwamen met lokale bevolking die hen zag als plunderaars.
Duizenden werden afgeslacht bij Belgrado en Nish.
Het dieptepunt van de menselijke chaos: het punt waarop de vrome menigte tot bedelaars is gereduceerd. Toch is dit niet het einde, maar het zuiveringsmoment in het verhaal — de noodzakelijke vernedering vóór de wederopbouw.
Want hieruit groeit de overtuiging dat een heilige strijd alleen mogelijk is met:
• orde,
• gehoorzaamheid,
• discipline,
• leiderschap.
Dit is het moment waarop het ideaal van de monastieke ridder ontstaat uit noodzaak. Wat volgt is de adem van de stilte na de storm: het moment waarop de les zinkt: ZO NOOIT MEER !
Blz 21
L’Empereur Alexius leurs demanda de se joindre avec les autres troupes de Sansavoir qui étoient arrivées avant eux, et de se reposer, d’attendre leurs autres
camarades; mais comme ils étoient reposé ils se mirent comme auparavant à voler et à ravager. Alors Alexius ne les voulut pas souffrir davantage, et les obligea de partir pour l’Asie, et d’aller
trouver leurs ennemis. Étant arrivés en Asie, il s’y assembla toute sorte de nations, et…
Blz 21
Keizer Alexius vroeg hun zich aan te sluiten bij de andere troepen
van Sansavoir, die vóór hen waren aangekomen,
en zich te rusten en te wachten op hun andere
kameraden. Maar zodra zij uitgerust waren,
begonnen zij opnieuw te stelen en te plunderen.
Toen wilde Alexius dit niet langer verdragen
en dwong hen om naar Azië te vertrekken
en hun vijanden daar te gaan opzoeken.
Eenmaal in Azië verzamelde zich daar
allerlei volkeren, en…
Blz 21
Het geduld van Keizer Alexius I Kommenos is ten einde. De overlevenden van de volkskruistocht (degenen die nog Constantinopel hadden bereikt)
worden vriendelijk ontvangen door Alexius. Hij raadt hun aan om even te rusten en te wachten op de rest van hun troepen. Maar zodra ze op krachten komen, vallen ze terug in hun oude gedrag: plunderen ! Zelfs binnen het grondgebied van de keizer. Alexius heeft er genoeg van en stuurt ze de stad uit.
Hij dwingt hen om de Bosporus over te steken naar Klein-Azië – recht in het vijandige gebied van de Turken.
De keizer was wijs en geduldig, maar ook realistisch — hij wist dat deze mensen zichzelf zouden vernietigen.
Wat wederom bevestigd: orde tegenover chaos. Geen ongeleide vroomheid, maar geordende toewijding.
Blz 22
comme ils étoient obligé de vivre à leur dépens, et leur armée s’augmenta de jour en jour de toute sorte de gens,
les vivres vinrent à manquer, alors il s’éleva une révolte; les Allemands et les Italiens se séparèrent de l’hermite, et ils reconnurent pour Chef un nommé Renaldrum.
L’hermite ne se fioit plus de rester au-
près de tous ces gens-là, il se retira à Constantinople pour tâcher d’avoir des vivres.
Pendant ce tems-là Solimans…
Blz 22
Omdat zij verplicht waren op eigen kosten te leven en hun leger zich van dag tot dag
vermeerderde met allerlei soorten mensen,
raakten de voorraden uitgeput. Toen brak er een opstand uit: de Duitsers en de Italianen
scheidden zich af van de Kluizenaar en zij erkenden als hun leider een zekere Renaldrum.
De Kluizenaar durfde niet langer bij al die mensen te blijven; hij trok zich terug naar Constantinopel, om te proberen levensmiddelen te verkrijgen.
Intussen begon Solimans…
Blz 22
De verdeeldheid en wanorde gaat verder. Opstand, wanhoop en honger maken de chaos groter en verdeeldheid volgt. (Verdeel en heers) Een groep kiest een andere leider: Renaldrum.
Pierre de Kluizenaar vlucht naar Constantinopel, hij verlaat zijn volk dus.
Blz 23.
le fameux Roi des Turcs arriva avec ses troupes reguliers, jugez, dans quelle détresse pouvoit être ce petit monceau
de troupes mal commandées, et dans une si triste et déplorable situation, après avoir
pris deux ou trois petites villes, il tomba sur eux. D’une terrible fureur il en fit une tuerie,
et prit tous ceux qui y avoient échappé prisonnier, avec leur Commandant Renaldos, dont ils embrassèrent la plus grande partie la loi Mahométane.
Lorem ipsum dolor sit amet, consectetur adipiscing elit. Ut elit tellus, luctus nec ullamcorper mattis, pulvinar dapibus leo.
Blz 23.
De beroemde koning der Turken kwam aan met zijn reguliere troepen. Men kan zich voorstellen in welke nood dat kleine hoopje slecht geleide soldaten zich toen bevond.
In zo’n droevige en beklagenswaardige toestand, nadat zij twee of drie kleine steden hadden ingenomen, viel hij hen aan.
In verschrikkelijke woede richtte hij een bloedbad aan en nam allen die het overleefden gevangen, samen met hun bevelhebber Renaldos, van wie het grootste deel de wet van Mohammed aannam.
Blz 23.
De “koning der Turken” is Sultan Soliman (eigenlijk Kilij Arslan), heerser over het Seldjoekse rijk in Klein-Azië.
Hij beschikt over een echte, goed getrainde strijdmacht —in schril contrast met de ongeoefende menigte van Pierre’s volgelingen. Hij verplettert hen en slacht hun af. De overlevende en hun leider bekeren zich tot de Islam, uit angst voor hun leven.
Blz 24.
Et ce grand nombre d’hommes plus de 100000 fut detruit, jusqu’au nombre de 3000. Tous bons guerriers qui s’éc-
chapperent et s’en retournèrent
à Constantinople, voilà la suite de la première Expédition.
Le 3ᵉ Convoi, Godescalcus, un Prêtre allemand en fut le conducteur, et il suivit l’exemple de Pierre l’hermite,
et prêcha la Croisade dans l’allemagne, et il assembla le nombre de 15000 hommes,
Blz 24.
En dit grote aantal mensen meer dan 100.000 werd vernietigd, tot er slechts 3.000 overbleven. Allemaal goede krijgers, die wisten te ontkomen en terugkeerden naar Constantinopel.
Dit is het vervolg van de eerste expeditie.
De derde colonne werd geleid door Godescalcus, een Duitse priester.
Hij volgde het voorbeeld van Pieter de Kluizenaar, en predikte de kruistocht in Duitsland. Hij bracht een leger bijeen van 15.000 mannen…
Blz 24.
Godescalcus = Gottschalk, historisch bekend. Hij was een priester uit Duitsland die rond 1096 een eigen volkskruistocht leidde —iets later dan Pierre de Kluizenaar. Zijn troepen bestond uit: voornamelijk Duitse boeren – deel fanatici – deel opportunisten – zeer weinig echte soldaten. Ze trokken door Bohemen en Oostenrijk waar zij zwaar plunderden en werden uiteindelijk bij Wenen of Hongarije grotendeels vernietigd.
We lezen hier een breed Europees overzicht van alle VOOR KRUISTOCHT bewegingen.
Hij volgde het voorbeeld van Pierre L’Hermite: dit is cruciaal ! Het manuscript schetst drie golven vóór de officiële kruistocht:
1. Gualtiero Sansavoir
2. Pierre de Kluizenaar
3. Godescalcus
Alle drie:
• vroom
• charismatisch
• géén militaire leiders
• veroorzaakten chaos en slachting
De impliciete boodschap is glashelder: de Heilige Oorlog kan niet worden gedragen door vurigheid alleen:
God vraagt orde.
Daarom ontstaan later de monastieke ridderorden. “ Il assembla 15.000 hommes” dit is correct volgens middeleeuwse bronnen: Gottschalks leger bestond uit vele duizenden — vaak genoemd tussen 10.000–15.000. 
dit is het begin van de Duitse deelname aan de kruistocht hier ontstaat de latere Duitse ridder-identiteit
→ die uiteindelijk o.a. leidt tot de Teutonische Orde.
Dus bladzijde 24 is de eerste keer dat: Duitsland + kruistochtvroomheid + militaire noodzaak samenkomen.
Tussen de veldslagen, pelgrimages en grote gebeurtenissen door zijn het vaak juist de kleine voorwerpen die een verhaal vertellen. Elke 25 bladzijdes halen we iets uit de schatkamer van de orde, als kleine adempauze, waarna we weer verder gaan met het schoonschrift schriftje van onze monnik uit 1705.
Deze keer halen we uit de schatkamer één van de bekendste symbolen van de Orde: het Tempelierszegel……
Het beroemde Tempelierszegel toont twee ridders op één paard. Eeuwenlang werd dit uitgelegd als een symbool van de armoede van de eerste Tempeliers. Tegenwoordig zien veel historici er méér in. Het zegel verwijst waarschijnlijk ook naar de hechte broederschap binnen de Orde en naar hun dubbele roeping: ridder én monnik.
Maar het zegel had nog een andere, heel praktische functie. Het was geen versiering, maar een officieel middel om documenten te bekrachtigen. Een zegel stond in de middeleeuwen voor gezag, echtheid en vertrouwen.
✠ Benieuwd naar het complete verhaal? Ontdek het in de card Het Tempelierszegel, waarin we dieper ingaan op de symboliek, het gebruik en de geschiedenis van dit bijzondere zegel. ✠
Blz 25
mais ceux ci trouverent bien tôt leur sepulture dans la Hongrie : car ils ne furent pas sitôt arrivez dans ce païs qu’ils commencerent une vie barbare, ils voulurent mettre les Hongrois dans le harnois mais ils ont bientot eu détruit ce petit monceau de troupes, une partie de tué, et les autres mis à la fuite, et la pluspart assommé en route.4ᵉ Convois. il y avoit aussi un Comte en Allemagne nommé Emico, qui avoit aussi…
Blz 25
Maar dezen vonden al spoedig hun graf in Hongarije: want zij waren nog maar net in dat land gearriveerd, of zij begonnen een barbaars leven te leiden. Zij wilden de Hongaren onderdrukken, maar deze vernietigden al snel dat kleine hoopje troepen — een deel werd gedood, de anderen op de vlucht gejaagd en de meesten werden onderweg afgemaakt.
4e Konvooi. Er was ook een graaf in Duitsland, genaamd Emico, die eveneens…
blz 25
Introductie van ‘Graaf Emico van Leiningen ’ Hij is een historisch beruchte figuur van de Volkskruistocht. Hij claimde door God geroepen te zijn – verzamelde duizenden volgelingen – pleegde onderweg massale jodenmoorden (Worms, Mainz),
blz 26
asemblé une petite armée de freve de la Croisade, il s’ase- amblà aussi des Lorrains et des Anglois, et d’autre part du costé du Rhin, ainsi qu’il est devenu Seigneur de 20000 hommes à pied, et 3000 à cheval. Le nombre des valets et des femmes et enfans n’é- toit pas à nombrer, ceux ci deschargèrent leur rage sur les ennemis de Jésus Christ. Ils masacrèrent les juifs d’Alle- magne dans les villes où ils passerent, comme Cologne…
Blz 26.
Hij verzamelde een kleine kruisvaardersmacht en er sloten zich ook Lotharingers en Engelsen bij hem aan en nog anderen uit de streek langs de Rijn,
zodat hij heer werd over 20.000 mannen te voet en 3.000 te paard. Het aantal knechten, vrouwen en kinderen was niet te tellen. Deze laatsten ontlaadden hun woede
op de vijanden van Jezus Christus.
Zij vermoordden de Joden van Duitsland
in de steden waar zij doortrokken,
zoals Keulen…
Blz 26.
Een klein leger ➣ meteen 23.000 strijders. Wat begint als een “kleine troep”, groeit explosief zodra groepen uit: Lotharingen + Engeland + de Rijnstreek die zich aansluiten.
Hier zie je de typische dynamiek van religieuze volksbewegingen:
een charismatische leider + een religieuze roep = massale toestroom.
Blz 27.
Mayence, Worms, et autres villes plus de 12000 ils pillerient tous leurs butins et les mirent par leur procedure dans un tel desespoir qu’ils se tuerent eux memes avec femmes et enfans, ainsi ils
poursuivirent leur chemin dans la Hongrie, et come ils y furent arrivé, les hongrois se ressouvirent des autres qui
avoit passé avant eux, ils leurs refuserent le passage, alors ils se mirent à assieger la ville de Mersbourg qui est
Blz 27. Mainz, Worms en andere steden. Meer dan 12.000 mensen plunderden zij; zij beroofden hen van al hun bezittingen
en brachten hen door hun handelswijze in zó’n wanhoop, dat zij zichzelf doodden, samen met vrouwen en kinderen. Zo vervolgden zij hun weg door Hongarije. Toen zij daar aankwamen, herinnerden de Hongaren zich
de anderen die vóór hen waren voorbijgetrokken, en zij weigerden hun de doortocht. Daarop begonnen zij de stad Mersbourg te belegeren, die is…
Blz 27.
• Mayence = Mainz, Worms → Dit zijn precies de steden waar graaf Emicho en zijn volgelingen in 1096
de beruchte jodenpogroms aanrichtten. Het manuscript benoemt dit expliciet en zonder vergoelijking.
• “plus de 12000” → Het getal is waarschijnlijk overdreven (typisch voor de tijd), maar het wijst op massaal geweld en totale ontwrichting.
• “ils se tuerent eux mêmes avec femmes et enfans” → Dit verwijst naar historische berichten dat Joodse gemeenschappen collectieve zelfdoding pleegden om gedwongen bekering en geweld te ontlopen. Dit is een van de donkerste bladzijden van de Volkskruistochten.
• De toon van de schrijver is veroordelend, niet triomfantelijk. → Hij laat zien: dit is wat ongeordende, losgeslagen vroomheid veroorzaakt.
• De overgang naar Hongarije markeert opnieuw:
→ wantrouwen
→ gesloten grenzen
→ escalatie → belegering