Toen er nog geen orde en nog geen regel was…
Dit kleine schoonschrift schriftje, geschreven in het begin van de 18e eeuw, kijkt terug op de Eerste Kruistocht. Waarin velen optrokken, brandend in geloof, maar zonder eenheid, zonder leiding.
Op deze bladzijdes lezen we geen heldenverhaal, maar iets wat daaraan voorafging: verwarring, verdeeldheid, en het ontbreken van structuur. Bladzijde voor bladzijde ontvouwt zich hier een beeld van een wereld die zoekende was — naar richting, naar gezag… naar orde.
Wat u hier ziet, is geen gewone uitlegpagina. Voor u ligt een Frans schoonschrift uit 1705, waarin de onbekende schrijver – we denken een monnik – vanaf de aanloop van de Eerste Kruistocht, tot…… Een klein handschrift — met een groot verhaal.
Op deze pagina wordt het handschrift stap voor stap ontsloten.
Per bladzijde ziet u:
– links: de transcriptie van de oorspronkelijke oud Franse tekst
– rechts: de vertaling naar begrijpelijk Nederlands
– daaronder: een korte duiding en toelichting
De complete tekst wordt niet in één keer weergegeven, maar ontvouwt zich in delen van vijf bladzijden.
Tussen deze delen vindt u markeringen in de tijd, zodat zichtbaar wordt hoe het verhaal zich ontwikkelt.
Het schriftje beslaat totaal 126 bladzijdes. De volledige tekst wordt hier niet in één keer geplaatst,
maar groeit in de tijd — bladzijde voor bladzijde.
Elke vrijdag lopen we verder mee het pad van de eerste kruistocht, met Godfried, met Pieter de Kluizenaar, we horen Paus Urbanus II, we gaan naar Constinopel, keizer Alexius en zo verder ……tot bij ons doel.
Het verhaal zal zich steeds verder ontvouwen voor wie terugkeert.
Loop met ons mee, met de eerste kruistocht….
Toelichting van de schrijver: beknopte samenvatting van de geschiedenis van de Heilige Oorlog.
Dit is het begin van de kruistocht: hoe Godfried van Bouillon Jeruzalem heeft ingenomen en werd uitgeroepen tot koning, maar weigerde. Op 15 juli van het jaar van Jesus Christus 1099, op een vrijdag, op hetzelfde uur waarop Jezus Christus zijn geest gaf.
Daarna geregeerd werd door 9 koningen, allen van Franse afkomst.
Page 1.
L’origine des Turcs les Turcs étoient une nations qui habitoit ci devant
dans une isle, qui se nomoit
Sarmadia Assiatica. Est de là ils se sont retirez dans un endroit qui se nome la Marée Caspium, où cette
endroit porte encore le Nom aujourd’huy Turquestan, là ces peuples s’entretenoient seulement de ce qu’ils y eslioient. Sur tout quand ils se fesoit quelque desordre
dans…
Blz. 1
De Turken waren een volk dat vroeger woonde op een eiland, dat
Sarmadia Aziatica werd genoemd.
Van daar trokken zij zich terug
naar een plaats die de Kaspische Zee wordt genoemd, waar die streek nog altijd de naam Turquestan draagt. Daar hield dit volk zich slechts bezig met wat zij daar verbouwden / voortbrachten.*
Vooral wanneer er enig oproer ontstond
in…
LET OP: De Nederlandse vertaling is inhoudelijk correct, maar semantisch sterker geformuleerd dan de Franse brontekst, waardoor een nuance verloren gaat die in het origineel wel aanwezig is.
Page 2.
…dans les Royaumes voisins
Ils prenoient le parti de servir en qualité de Soldats. Ils s’entretenoient seulement
du pillage qu’ils rapportoient dans leur territoire. Dans le tems de l’Empereur Otto 3. ce peuple ont esté pris à la solde par Mahomel, qui étoit Sultan Sarasin dans la Perse, dont l’on étoit en guerre contre les Babyl- loniens, qui les appella
à son secours. Sur la fin de…
Blz 2.
…in de naburige koninkrijken deden zij dienst als soldaten. Zij leefden slechts
van de buit die zij naar hun gebied terug-
brachten. Ten tijde van keizer Otto III werd dit volk in dienst genomen door
Mahomel (Mahomet / Mohammed),
die Sultan en Saraceen was
in Perzië, waar men oorlog voerde tegen de Babyloniërs, die hen te hulp riepen.
Aan het einde van…
Blz 2: “Mahomel” → waarschijnlijk een Franse vorm van “Mahomet” = Mohammed.
Het kan ook slaan op een latere Islamitische vorst; de context volgt.
Otto III regeerde 983–1002 → dus vóór de kruistochten; de auteur lijkt hier een oude oorsprong van Turkse soldaten in Perzische dienst te beschrijven.
“Babyloniens” = Babyloniërs; hier waarschijnlijk gebruikt voor volkeren ten oosten van de Levant.
Page 3
…de la Campagne ils n’ont point voulu cesser ny retourner dans leur isle d’où ils étoit venu, tant que cette nation étoient esfarouchés et alterés du sang humain et la guerre ne cessa qu’aux
que le Roi de Perse et le Sultan de Babylone fut vaincu dont ils ont in-
corporé ces deux Royaumes la Perse et Babilone, dans la Syrie et la Palestine dont Jerusalem étoit de la dépen-
dance, se voyant aussi puissant…
Blz 3
…na de veldtocht wilden zij niet ophouden noch terugkeren naar het eiland waar zij vandaan waren gekomen, omdat dit volk zo
woest was geworden en dorstig naar menselijk bloed. De oorlog eindigde pas
toen de koning van Perzië en de sultan van Babylonië verslagen waren, waarop zij
deze twee koninkrijken, Perzië en Babylonië, inlijfden in Syrië en Palestina,
waarvan Jeruzalem afhankelijk was.
Zichzelf nu ook zo machtig ziende…
Blz 3. De auteur volgt hier een (legendarische) oorsprongsgeschiedenis van de Turken, waarbij zij uit een “Aziatisch eiland” trekken → naar het gebied rond de Kaspische Zee → vervolgens als huurlingen strijden → en uiteindelijk Perzië + Babylonië veroveren en uitbreiden tot Syrië & Palestina.
Dit is uiteraard geen historisch correcte reconstructie, maar de bekende 17e–18e-eeuwse Europese traditie van “Turkse oorsprong”-vertellingen.
Blz 4
Puissants ils ne se sont pas contants de cette belle conquête, ils ont encore envahi, per, dans la petite Asie, où
estoit le grand et renommé Sultan Solimans, ils lui ont pris le Royaume
de Pontume, auquel ils ont donné le nom d’Turcomanian, et la Capadoc, la Bithiniem et firent la guerre jusqu’au
regne de l’Empereur Henri. 4. et firent leur residence à Nicea l’année 1081
Blz 4.
Machtig als zij waren, waren zij niet tevreden
met deze mooie verovering: zij vielen ook binnen in Klein-Azië, waar de grote en beroemde sultan Soliman was; zij ontnamen hem het koninkrijk Pontus, waaraan zij de naam Turcomania gaven, en (ook) Cappadocië en Bithynië, en zij voerden oorlog tot aan het bewind van keizer Hendrik IV en vestigden hun residentie in Nicea,
in het jaar 1081.
Blz 4 Soliman / Solimans
Dit is Suleiman ibn Qutulmish → beter bekend als Suleiman I van Rûm, stichter van het Seltsjoekse sultanaat Rûm.
Historisch klopt dit: hij veroverde in Klein-Azië o.a. Nicea.
Nicea (Nicaea / İznik)
Werd in 1081 inderdaad Turkse hoofdstad → goed gedateerd.
Hendrik IV (Heinrich IV)
Keizer van het Heilige Roomse Rijk (1056–1105).
De auteur gebruikt hem als tijdsaanduiding → dit was kort vóór de Eerste Kruistocht.
Pontus / Cappadocië / Bithynië
Zeggen we nu: noord- en centraal Turkije.
Turcomanian → Turcomania
Term die in oudere Europese bronnen gebruikt werd voor gebieden waar Turkse nomaden (Turkmenen) zich vestigden.
Dus deze pagina beschrijft dat de Turken — na hun veroveringen in Perzië/Mesopotamië — verder trokken richting Klein-Azië, onder Suleiman, en Nicea tot hoofdstad maakten.
Dit loopt historisch mooi op naar de situatie vlak vóór de Kruistocht van 1096–1099.
Blz 5. C’est là où Mahomet a établi
une Loi à son nom, qui subsiste
encore aujourd’huy et a quitté
celle de Sarasin ou Greque,
mais ils n’ont pas quitté leurs
mauvaises inclinations Bar-
bare et Tyranne, c’est pourquoi
que les Chrétiens qui étoient
sous leurs Domination avoient
beaucoup à Souffrir, bien
plus que quand ils étoient
Sarasin.
Dans ce tems là il arriva
que dans la quantité de Pe-
lerins qui viaggioit journellement…
Blz 5. Het is daar dat Mohammed een wet naar zijn naam heeft ingesteld, die vandaag de dag nog steeds bestaat, en waardoor zij de vroegere wet van de Saracenen of de Grieken
hebben verlaten.
Maar zij hebben hun slechte, barbaarse en tirannieke neigingen niet opgegeven;
daarom hadden de Christenen, die onder hun heerschappij waren, veel te lijden — meer zelfs dan toen zij nog Saraceens waren.
In die tijd gebeurde het dat onder het grote aantal pelgrims dat dagelijks reisde…
Blz 5 Mahomet / Mohammed
De schrijver maakt een scheiding → vóór: “sarazin ou greque” (dus: eerdere oosterse religies/culturen) → ná: islamitische wet (“Loi à son nom”)
Dat men de islam als “door Mohammed ingesteld” beschrijft is typisch pre-Verlichting:
→ islam = splijtende innovatie → weg van de oudere wereldorde
Aanloop naar de pelgrims → Pierre l’Hermite → Kruistocht
De zin eindigt met: “onder het grote aantal pelgrims dat dagelijks reisde…” Een intro voor: → pelgrims worden mishandeld → Europa ontzet → kruistocht.
Dus we zitten nu inhoudelijk vlak vóór de Eerste Kruistocht (1096).
Blz 6.
d’Occident à la terre Sainte
dont entre autre il s’y trouva un Religieux qui se nomoit Pierre l’Hermite, il étoit l’ermite d’Amiens, qui fit plusieurs fois le voyage de la
terre Sainte dont il vit la miserable situation où les Chrétiens étoient, entre les mains de ces Barbares. Il prit l’occasion d’en parler à Simon
Patriarche de Jerusalem et ils en tinrent une Conference, et il le pria d’avoir la bonté de lui prester la main dans cette…
Blz 6
…uit het Westen naar het Heilige Land. Onder hen bevond zich een geestelijke die Pieter de Kluizenaar heette; hij was de kluizenaar van Amiens, en maakte meerdere reizen naar het Heilige Land.
Daar zag hij de ellendige toestand waarin de Christenen verkeerden, in de handen van deze Barbaren. Hij greep de gelegenheid aan
om daarover te spreken met Simon, de Patriarch van Jeruzalem, en zij hielden hierover een gesprek; waarbij hij hem vroeg de goedheid te hebben hem daarbij te helpen…
Blz 6. We zitten bij de aanloop naar de Eerste Kruistocht.
✅ 1) Pierre l’Hermite (Peter the Hermit)
Volgens middeleeuwse traditie speelde hij een belangrijke rol in: het zien van de misère in het Heilig Land en het aanwakkeren van de kruistocht-geest in Europa. De initiator van de Kruistocht.
• → De toestand is erg → Christenen = lijdend, onschuldig + Moslims = wreed, barbaar
→ Een heilige man ziet het →
→ Hij kan niet zwijgen →
→ Hij handelt → Contact → overleg → actie
✅ 2) De “Patriarche de Jerusalem” Hier: Simon de geestelijke ondersteuner van de kruistocht.
Blz 7.
cette affaire, qu’il eut seulement la bonté d’en écrire au Pape, de le faire à savoir aux Princes de l’Europe que pour lui de son côté il se portoit fort d’exciter les Courones de l’Occident
et de faire une expédition contre les Turcs et de conquérir la terre Sainte.
Le Pape Urbain 2.
se signala de tenir un Congré à Piacenza par l’avis de l’Empereur Henri 4. là où tous les Embassadeurs
de l’Europe, même ceux de…
Blz 7
…in deze zaak, zodat hij slechts de goedheid had om hierover aan de paus te schrijven,
hem hiervan op de hoogte te brengen en aan de vorsten van Europa, dat hij van zijn kant
bereid was om de kronen van het Westen op te roepen om een expeditie te ondernemen
tegen de Turken en het Heilige Land te veroveren.
Paus Urbanus II stelde zich erop toe een vergadering te houden in Piacenza, op advies van keizer Hendrik IV, waarheen alle ambassadeurs van Europa kwamen, zelfs die van…
Blz 7
We bevinden ons nu in een belangrijke historische overgang:
→ van Pierre l’Hermite → naar paus Urbanus II
→ de stap van geestelijk signaal → politieke actie
✅ 1. Urbanus II & het concilie van Piacenza ( maart 1095)
• de situatie van Christenen in het Oosten,
• de oproep van Byzantijnse keizer Alexios I om hulp tegen de Turken.
Het volgende concilie — Clermont —
werd het moment waarop de kruistocht officieel werd uitgeroepen.
We lezen:
• De “bonté” → de nederigheid van Pierre l’Hermite
• Dat hij het via de juiste weg deed: Paus → vorsten
• Dat de Paus onmiddellijk handelde
✅ 3. De kronen van het Westen de term benadrukt dat het project:
→ Europees & Christelijk was → niet enkel Frans, Duits, etc. De symbolische waarde van de kruistocht: → één Christendom, één doel.
Blz 8
de Constantinople y ont paru, et par après à Clermont en Auvergne, là où on y tint deux Conseils tant pour tout l’Église, que pour bien des
autres chose, mais sur tout au sujet de la guerre contre ces Barbares, pour retirer la terre Sainte de leur mains.
L’on a conclu d’accorder une
indulgence plenierre à tous ceux qui s’offroient à cette entreprise, mais encore tous leurs biens et leurs personnes même sous la protection du…
Blz 8
…van Constantinopel kwamen daar en daarna te Clermont in Auvergne, waar men
twee concilies hield, zowel voor de gehele
Kerk, als voor vele andere zaken, maar vooral met betrekking tot de oorlog tegen deze Barbaren, om het Heilige Land uit hun handen te bevrijden.
Men besloot een volle aflaat toe te kennen aan allen die zich voor deze onderneming aanboden, en bovendien hun goederen en hun personen zelf onder de bescherming van…
Blz 8.
2 Concilies: 1: maart 1095 in Piacenza. 2 Clermont november 1095.
Het moment waarop Urbanus II de kruistocht officieel afriep.
Volle aflaat (indulgence plenière) wie meeging om Jeruzalem te bevrijden
⇒ kreeg vergeving van alle zonden Je moest dus: met zuivere intentie gaan en vechten voor het Heilige Graf. Als iemand op kruistocht ging → stond zijn familie & bezit onder bescherming van de Kerk Dit moest voorkomen dat → familie kwetsbaar werd → bezittingen werden ingepikt.
Blz 9
du Pape et de l’Église, et tous ceux qui étoient homme de guerre ou qui savoient manier les armes, refuseroient de mettre l’épée à la main seroient bannie de l’Église et même
excommunié.
L’on donna ordre à tous les Évêques de donner de prêcher dans tous les
endroits de leur Diocèse, afin
d’animer le peuple à cette entreprise, et tous ceux qui auront pris la resolution de cette expédition fussent marqué d’une Croix rouge qu’on leurs…
Blz 9
…van de Paus en van de Kerk; en allen die krijgsman waren of die wisten hoe men met wapens omging en weigerden het zwaard op te nemen, zouden uit de Kerk verbannen en zelfs geëxcommuniceerd worden.
Men gaf alle bisschoppen de opdracht om in alle plaatsen van hun bisdom te prediken, om zo het volk tot deze
onderneming aan te vuren.
En allen die het besluit namen om aan deze expeditie deel te nemen, werden gemerkt met een rode kruis dat men hun…
Blz 9.
De retoriek is: het Heilig Graf is zo belangrijk → dat wie mee kán vechten maar weigert → tegen God zelf ingaat.
Prediking in heel het Bisdom. Dit werd verspreid door: Bisschoppen, Priesters en volkspredikers, zoals Pierre l’Hermite.
Het RODE KRUIS De dragers van de kruistocht kregen een rood kruis op: kleding / mantel en/of op de schouder.
Dit was het oorspronkelijke en enige officiële teken van de kruisvaarder → crucesignatus = “met het kruis getekend”. Ofwel hier ontstaat de kruistocht-identiteit. Dit rode kruis is de bron van het woord “croisé” (kruisvaarder).
Nota: dit was de wetenschap van 1705. Later is naar boven gekomen dat het rode kruis pas in 1144 – 1147 officieel werd toegekend door de paus.
Zo ook: ten tijde van de kruistochten zelf, noemden ze het geen kruistocht. Die naam is pas veel later daaraan gegeven. Paus Urbanus II sprak van : “Iter Hierosolymitanum” de reis naar Jeruzalem.
Blz 10. attachée sur l’épaule, c’est par là qu’est devenu le nom de la Croissade.
L’on ne peut exprimer l’effet que ces prédicateurs ont opéré dans si peu de
tems de tous les Royaumes
d’Occident le peuple y accourut à grande foule, et receurent la marque de la croix, quelqu’un d’un vrai zele de voir et d’adorer le vrai sepulchre de Jesus Christ, et de le retirer des mains des infidelles…
Blz 10. …op de schouder gehecht; daar komt de naam “Kruistocht” vandaan. Men kan niet beschrijven welk effect deze predikers in zo korte tijd in alle koninkrijken van het Westen teweegbrachten: het volk stroomde er in groten getale op af en ontving het teken van het kruis.
Uit een waar vuur en verlangen
om het ware graf van Jezus Christus te zien en te vereren en het te bevrijden uit de handen van de ongelovigen…
Blz 10. C’est par là qu’est devenu le nim la Croissade.
→ Dit verwijst naar het rode kruis-teken
→ Het Franse woord “croisade” komt van “croix” (kruis)
→ De drager = “croisé”
Le peuple y accourut à grande foule = de oproep van Urbanus II → een massabeweging ontketende.
Nogmaals: zo sprak men er in 1097 niet over – dat kwam pas zo in de 13de eeuw.
Blz 11
…d’autres par curiosité, d’autres
par séculantise, et de paresse pour être exanter du travail et de paier leur dettes qu’ils avoit fait dans leur libertinage et debauche, c’est là ils prenoient leur préteste jus’qua aux femmes et les
enfans qu’ils ne voulurent pas être exempt de ce voyage et hors du nombre de la croisade. Enfin que l’armée qui
s’avoit assemblé de tous l’occident comme dit de grand historiens, Wilhelin Malmesburg
Blz 11
…anderen uit nieuwsgierigheid, anderen uit wereldsgezindheid, of uit luiheid om vrijgesteld te zijn van arbeid en om hun schulden te ontlopen die zij hadden opgebouwd in hun losbandigheid en uitspatting. Zij grepen elk voorwendsel aan,
tot zelfs dat zij vrouwen en kinderen niet wilden vrijstellen van deze reis en hen onder het aantal van de kruistocht rekenden.
Kortom, het leger dat zich verzamelde uit heel het Westen, zoals grote historici zeggen, onder wie Willelm van Malmesbury
Blz 11.
Willem van Malmesbury → hij († ca. 1143) was een belangrijke Engelse kroniekschrijver. Zijn werk is een van de grote Latijnse bronnen die de kruistochten beschrijven.
Dat de schrijver hem aanhaalt
→ toont dat hij zijn verhaal baseert op gerespecteerde traditie
→ of er in elk geval autoriteit aan wil verbinden
Let op:
Het is uitzonderlijk dat een school/semiklooster-manuscript een specifieke historicus citeert!
Dat betekent dat de schrijver géén gedachteloze naverteller was, maar iemand die wist dat geschreven autoriteit ertoe doet
Blz 12
Malmesbourg qui l’a vu et qui étoit de ce tems là fait le nombre de 5 millions d’âmes à porter les Armes. Mais le malheur étoit qu’ il y avoit un très grand désordre dans tous ces différentes
nations, chacun vouloit être maître.
1º qu’il n’y avoit personne pour commander l’armée en chef, chaque seigneur qui avoit pris la marque de la
croix étoit pour lui seul et faisoit avec ses gens tout ce…
Blz 12.
Willem van Malmesbury, die het heeft gezien en die uit die tijd was,
zegt dat het aantal van vijf miljoen zielen de wapens kon dragen. Maar het ongeluk was dat er een zeer grote
wanorde heerste onder al deze verschillende naties, want ieder wilde meester zijn. 1º Er was niemand die het leger in zijn geheel aanvoerde; iedere heer die het kruis had aangenomen
handelde voor zichzelf en deed met zijn mensen wat hij zelf wilde…
Blz 12.
Vóór de vroege eerste kruistocht: was er géén opperbevelhebber → maar diverse leiders:
• Godfried van Bouillon
• Raymond van Toulouse
• Bohemond
• Tancred
• Robert van Normandië
enz. → ieder had zijn eigen troepen → geen centraal bevel.
Dat geeft dit manuscript historische trefzekerheid.
Blz 13
ce qu’il jugeoît à propos, quoique la plus grande autorité avoit été donnée en
mains de GottFroi de Bouillon, mais il n’avoit pas le commandement en Chef, mais seulement comme premier
Conseiller de guerre.
2ºme étoit que l’on ne s’entreparloit pas l’un et l’autre comment ou quand l’on commencerout la guerre contre les Turcs, mais chacun faisoit comme bon lui sembloit à la garde de Dieu.“
Blz 13
wat hij goed achtte, hoewel de grootste autoriteit was gegeven in de handen van
Godfried van Bouillon, maar hij had niet het opperbevel; hij was slechts als eerste
oorlogsraadgever.
Het tweede was dat men niet met elkaar overlegde hoe of wanneer men
de oorlog tegen de Turken zou beginnen; maar ieder deed wat hem goed leek,
onder de hoede van God.
Blz 13.
Godfried van Bouillon Hier wordt iets heel interessants gezegd → Hij had de hoogste autoriteit,
maar niet het opperbevel.
Historisch klopt dat: er was géén officiële opperbevelhebber. Godfried werd gezien als “primus inter pares”
Zijn prestige was groot, maar hij had geen absolute macht.
Hij wordt hier genoemd als “premier Conseiller de guerre” = eerste oorlogsraadgever. Hij wordt dus gezien als → morele leider → niet militair dictator. Ofwel Godfried is nederig, vroom en dienend.
De latere kronieken maakten hem bijna heilig en dit manuscript sluit goed aan bij die traditie.
“…men sprak niet met elkaar over hoe of wanneer men zou beginnen…” → zeer accurate typering van de vroege kruistocht.
→ leiders waren rivaliserend
→ planning ontbrak
→ geloof > logistiek → het liep goed “onder de hoede van God”
→ ondanks menselijk gebrek
Zo ook: “chacun faisoit comme bon lui sembloit à la garde de Dieu.”
→ ieder deed wat hij wilde
→ in vertrouwen op God
→ handelen in vrijheid, maar onder Gods bescherming
Blz 14.
Sans savoir ce qu’il avoit de soin de faire, ou de s’allier avec les autres.
5ᵉᵐᵉ. Ils savoient qu’ils seroient
obligez de passer sur le territoire étranger, et que l’on ne s’étoit pas précautioné comme, et où l’on pourroit
avoir des vivres, pour l’entretien des troupes: mais ils ont laissé venir les affaires jusqu’à la dernière extrémité.
C’étoit une très grande faute qui a causé une si mauvaise conséquence. Avant que de…
Blz 14.
Zonder te weten wat men te doen had, of hoe men zich met de anderen moest verenigen. 5e. Zij wisten dat zij
genoodzaakt zouden zijn door vreemd gebied te trekken en dat men niet had voorzien hoe en waar men levensmiddelen zou kunnen krijgen voor het onderhoud van de troepen; maar men liet de zaken tot het uiterste komen. Dit was een zeer grote fout,
die zulke slechte gevolgen heeft gehad.
Voordat men…
Blz 14
Hier wordt uitgelegd dat er amper tot geen voorzorgsmaatregelen genomen waren, door gebrek aan ervaring. Dit was de eerste kruistocht, ze trokken door onbekend gebied, eerste keer. Ofwel: vroomheid is niet genoeg, er moet ook verstand gebruikt worden. Anticiperen.
Het is een waarschuwing: God stuurt je – maar hij kookt je eten niet.→ Heilige doelen vragen wereldse wijsheid.
Blz 15
et parler de cette affaire nous ferons le détail comme les troupes se sont partagé.
Le 1ᵉʳ Convoi, et l’auteur de cette entreprise qui se nomma Pierre l’hermite, qui voulut être Prêtre et General en même tems, mais comme les troupes étoient trop puissante ils donna
100000 hommes tous bon guerriers a un Gentil home françois nommé Gualtaro qui veut dire en françois Sans avoir. Car ils étoient tres
Blz 15.
En om over deze zaak te spreken zullen wij uitleggen hoe de troepen zich hebben verdeeld.
De 1ste colonne, en de aanstichter van deze onderneming, die Pierre de Kluizenaar heette, wilde zowel priester als generaal tegelijk zijn; maar aangezien de troepen te talrijk waren, gaf hij 100.000 man, allen goede strijders, aan een gentilhomme (edelman) van Franse afkomst, genaamd Gualtaro,
wat in het Frans zou betekenen “Zonder bezit / Zonder te hebben.” Want zij waren zeer …
Blz 15.
Hier wordt teruggekeken op de Volkskruistocht. Dat was de kruistocht vòòr deze eerste kruistocht. Die was ongeorganiseerd. De initiatiefnemer hiervan was Pierre l’Hermite = Pierre de Kluizenaar. Zijn volgers waren verdeeld in meerdere troepen/colonnes.
Zijn troepen waren talrijk. 100.000 strijders. Als Priester ben je niet getraind om over 100.000 man bevel te hebben. Hoe vroom je motivaties ook zijn. Pierre zijn ambitie was groot. Hij wilde Priester en tegelijk militair leider zijn.
Hieruit komt een zeer belangrijk kantelpunt. Hieruit werd door schade en schande geleerd dat de kruistochten onder militaire leiding moest gebeuren !! => hier werd duidelijk dat er monniken-ridders nodig waren. Geloof met militariteit = een Heilige krijgsmacht. De geboorte van de Tempeliers.
Blz 16.
très pauvres, il marchoit avec ses troupes qui étoient composée que de 800 Cavaliers et 6000 hommes de pied. Tel étoit les préparations. Ils
passèrent par l’Allemagne, et la Hongrie en paix. Mais comme l’argent commençoit à manquer, et qu’ils avoient presque tous depensé ce qu’ ils avoient pris avec eux, et lors qu’ils furent arrivez
dans la Servie et de là dans la Bulgarie, les troupes se mirent à piller et à ravager.
Blz 16.
zeer arm, trok hij op met zijn troepen, die slechts
bestonden uit 800 ruiters en 6000 mannen te voet. Zó waren de voorbereidingen.
Zij trokken vreedzaam door Duitsland en Hongarije. Maar zodra het geld begon op te raken en zij bijna alles hadden uitgegeven wat zij hadden meegenomen en toen zij waren aangekomen in Servië en vandaar in Bulgarije,
begonnen de troepen te plunderen en te verwoesten.
Blz 16
De Volkskruistocht was armzalig, met slecht georganiseerde troepen trokken eerst vreedzaam. Maar zodra hun geld op was, vervielen ze tot plundering.
Hun vrome missie verloor haar heiligheid doordat menselijk gebrek aan orde en discipline
leidde tot moreel verval. Dit is een les voor de volgende Kruistocht.
Blz 17.
pour avoir dequoi à vivre. Les habitants de la Bulgarie se sont assemblée, et ont masacré la plus grande partie des frères de la croisade. Les ont poursuitt jusqu’à dans les bois et forêts sauvages, là où
ils ont souffert la faim et la misère, jusques’ils sont arrivé à Constantinople, là où l’Empereur Alexius leurs a fournie des vivres pour les rafraichir et continuer leur route, mais ils camperent longtems hors de la ville,
Blz 17. om aan voedsel te komen. De inwoners van Bulgarije verzamelden zich en slachtten het grootste deel van de broeders van de kruistocht af. Zij achtervolgden hen tot diep in de bossen en wildernissen, waar zij leden onder honger en ellende, totdat zij aankwamen
in Constantinopel, waar keizer Alexius
hun voedsel verschafte om aan te sterken en hun tocht voort te zetten, maar zij verbleven nog lange tijd buiten de stad.
Blz 17.
Ze komen in conflict met de Bulgaarse bevolking, die in opstand kwamen, waarna ze de bossen in vluchten. Slechts een klein deel bereikt uitgeput Constantinopel. Daar krijgen ze van de Keizer Alexius voedsel en rust, MAAR hij laat ze buiten de stad kamperen. Het moraal: wie het geloof niet ordent, wordt zelf de oorzaak van chaos.
Blz 18
parce qu’ils furent obligez d’attendre leurs commandement, qui étoit dispersé
aussi bien qu’eux.
2ᵈᵉᵐᵉ Convois de 4000 Soldats, la plus grande partie des Lorrains, Bavarois et Moraviens, avec les Autrichiens, la plus grande partie étoient des Brigands que conduisoit Pierre l’hermite, que l’on
tenoit dans ce tems là pour un grand Prophète et un Saint très particulier, avec
la Croix à la main, mais il
Blz 18.
omdat zij verplicht waren te wachten op hun bevelhebbers, die evenzeer verspreid waren als zijzelf.
De tweede colonne bestond uit 4000 soldaten, voornamelijk uit Lotharingen, Beieren en Moravië, met ook Oostenrijkers;
het grootste deel van hen waren struikrovers, onder leiding van Pieter de Kluizenaar, die men in die tijd beschouwde
als een groot profeet en een bijzonder heilige, met het kruis in de hand, maar hij…
Blz 18.
De tweede colonne bestond uit 4000 mannen uit Midden-Europa. Het waren vooral plunderaars, geleid door Pierre de Kluizenaar, die in die tijd door het volk als een profeet en heilige werd gezien, kruis in de hand —
Blz 19.
n’avoit pas la connoissance des affaires de la guerre, ce qui fit que ses troupes furent défaites à Nicomédie par les Turcs, où presque tous furent tués, et lui avec quelques uns s’enfuirent à C. pol. Cependant les Princes de l’Europe commençoient à s’avancer avec leurs
troupes bien équipées et en ordre, nous en parlerons cy-après.
Blz 19.
…had geen kennis van oorlogsvoering,
waardoor zijn troepen bij Nicomedië
door de Turken werden verslagen. Bijna allen werden gedood, en hijzelf vluchtte met enkelen naar Constantinopel.
Intussen begonnen de vorsten van Europa met hun goed uitgeruste
en geordende legers zich in beweging te zetten — waarover wij later
zullen spreken.
Blz 19
De slag bij Nicomedië (Nicomedië is het huidige Izmit in Turkkije). De ongeorganiseerde troepen van Pierre de Kluizenaar finaal worden afgeslacht door de Turken onder leiding van sultan Kilij Aerslan. Slechts een handjevol overlevenden en Pierre de Kluizenaar vluchten terug naar Constantinopel.
Zo eindigde deze Volkskruistocht in deze ramp.
Koningen en edelen van Europa zagen dit, maar nog meer de Paus ! HIER ligt de kiem van het Tempeliersideaal. Want wat volgt in de geschiedenis, is een generatie ridders die leren:
“Wij zullen strijden voor God — maar met kennis, orde, discipline.”
Geboren om HEILIGE KRACHT TE ORDENEN, dat ze niet ontspoort en vervalt in kwaad.
Blz 20.
Ses troupes qui n’étoient pas de son commandement de piller tout ce qu’ils y pourroient trouver. Sur cela, comme de
raison, ils furent attaquez des Hongrois et qui ont tomber sur eux et en ont tué 1000,
et les autres mis en desordre.
Leurs or et leurs argent et bagages furent pillez, que le reste qui avoit pris la fuite furent obligé de mendier leur pain en chemin jusque à Constantinople.
Comme ceux-ci furent arrivé…
Blz 20.
Zijn troepen, die niet onder zijn rechtstreeks bevel stonden, begonnen alles te plunderen wat zij konden vinden. Daarop, en terecht, werden zij aangevallen door de Hongaren, die hen overvielen
en duizend van hen doodden, terwijl de overigen in wanorde raakten.
Hun goud, zilver en bagage werden geplunderd,
en de overgeblevenen, die op de vlucht sloegen,
werden gedwongen hun brood bedelend te zoeken
op weg naar Constantinopel. Toen dezen daar aankwamen…
Blz 20
Historische echo: de volkskruistocht van Gualtiero en Pierre trok door Hongarije en Bulgarije, waar ze herhaaldelijk in botsing kwamen met lokale bevolking die hen zag als plunderaars.
Duizenden werden afgeslacht bij Belgrado en Nish.
Het dieptepunt van de menselijke chaos: het punt waarop de vrome menigte tot bedelaars is gereduceerd. Toch is dit niet het einde, maar het zuiveringsmoment in het verhaal — de noodzakelijke vernedering vóór de wederopbouw.
Want hieruit groeit de overtuiging dat een heilige strijd alleen mogelijk is met:
• orde,
• gehoorzaamheid,
• discipline,
• leiderschap.
Dit is het moment waarop het ideaal van de monastieke ridder ontstaat uit noodzaak. Wat volgt is de adem van de stilte na de storm: het moment waarop de les zinkt: ZO NOOIT MEER !
Blz 21
L’Empereur Alexius leurs demanda de se joindre avec les autres troupes de Sansavoir qui étoient arrivées avant eux, et de se reposer, d’attendre leurs autres
camarades; mais comme ils étoient reposé ils se mirent comme auparavant à voler et à ravager. Alors Alexius ne les voulut pas souffrir davantage, et les obligea de partir pour l’Asie, et d’aller
trouver leurs ennemis. Étant arrivés en Asie, il s’y assembla toute sorte de nations, et…
Blz 21
Keizer Alexius vroeg hun zich aan te sluiten bij de andere troepen
van Sansavoir, die vóór hen waren aangekomen,
en zich te rusten en te wachten op hun andere
kameraden. Maar zodra zij uitgerust waren,
begonnen zij opnieuw te stelen en te plunderen.
Toen wilde Alexius dit niet langer verdragen
en dwong hen om naar Azië te vertrekken
en hun vijanden daar te gaan opzoeken.
Eenmaal in Azië verzamelde zich daar
allerlei volkeren, en…
Blz 21
Het geduld van Keizer Alexius I Kommenos is ten einde. De overlevenden van de volkskruistocht (degenen die nog Constantinopel hadden bereikt)
worden vriendelijk ontvangen door Alexius. Hij raadt hun aan om even te rusten en te wachten op de rest van hun troepen. Maar zodra ze op krachten komen, vallen ze terug in hun oude gedrag: plunderen ! Zelfs binnen het grondgebied van de keizer. Alexius heeft er genoeg van en stuurt ze de stad uit.
Hij dwingt hen om de Bosporus over te steken naar Klein-Azië – recht in het vijandige gebied van de Turken.
De keizer was wijs en geduldig, maar ook realistisch — hij wist dat deze mensen zichzelf zouden vernietigen.
Wat wederom bevestigd: orde tegenover chaos. Geen ongeleide vroomheid, maar geordende toewijding.
Blz 22
comme ils étoient obligé de vivre à leur dépens, et leur armée s’augmenta de jour en jour de toute sorte de gens,
les vivres vinrent à manquer, alors il s’éleva une révolte; les Allemands et les Italiens se séparèrent de l’hermite, et ils reconnurent pour Chef un nommé Renaldrum.
L’hermite ne se fioit plus de rester au-
près de tous ces gens-là, il se retira à Constantinople pour tâcher d’avoir des vivres.
Pendant ce tems-là Solimans…
Blz 22
Omdat zij verplicht waren op eigen kosten te leven en hun leger zich van dag tot dag
vermeerderde met allerlei soorten mensen,
raakten de voorraden uitgeput. Toen brak er een opstand uit: de Duitsers en de Italianen
scheidden zich af van de Kluizenaar en zij erkenden als hun leider een zekere Renaldrum.
De Kluizenaar durfde niet langer bij al die mensen te blijven; hij trok zich terug naar Constantinopel, om te proberen levensmiddelen te verkrijgen.
Intussen begon Solimans…
Blz 22
De verdeeldheid en wanorde gaat verder. Opstand, wanhoop en honger maken de chaos groter en verdeeldheid volgt. (Verdeel en heers) Een groep kiest een andere leider: Renaldrum.
Pierre de Kluizenaar vlucht naar Constantinopel, hij verlaat zijn volk dus.
Blz 23.
le fameux Roi des Turcs arriva avec ses troupes reguliers, jugez, dans quelle détresse pouvoit être ce petit monceau
de troupes mal commandées, et dans une si triste et déplorable situation, après avoir
pris deux ou trois petites villes, il tomba sur eux. D’une terrible fureur il en fit une tuerie,
et prit tous ceux qui y avoient échappé prisonnier, avec leur Commandant Renaldos, dont ils embrassèrent la plus grande partie la loi Mahométane.
Lorem ipsum dolor sit amet, consectetur adipiscing elit. Ut elit tellus, luctus nec ullamcorper mattis, pulvinar dapibus leo.
Blz 23.
De beroemde koning der Turken kwam aan met zijn reguliere troepen. Men kan zich voorstellen in welke nood dat kleine hoopje slecht geleide soldaten zich toen bevond.
In zo’n droevige en beklagenswaardige toestand, nadat zij twee of drie kleine steden hadden ingenomen, viel hij hen aan.
In verschrikkelijke woede richtte hij een bloedbad aan en nam allen die het overleefden gevangen, samen met hun bevelhebber Renaldos, van wie het grootste deel de wet van Mohammed aannam.
Blz 23.
De “koning der Turken” is Sultan Soliman (eigenlijk Kilij Arslan), heerser over het Seldjoekse rijk in Klein-Azië.
Hij beschikt over een echte, goed getrainde strijdmacht —in schril contrast met de ongeoefende menigte van Pierre’s volgelingen. Hij verplettert hen en slacht hun af. De overlevende en hun leider bekeren zich tot de Islam, uit angst voor hun leven.
Blz 24.
Et ce grand nombre d’hommes plus de 100000 fut detruit, jusqu’au nombre de 3000. Tous bons guerriers qui s’éc-
chapperent et s’en retournèrent
à Constantinople, voilà la suite de la première Expédition.
Le 3ᵉ Convoi, Godescalcus, un Prêtre allemand en fut le conducteur, et il suivit l’exemple de Pierre l’hermite,
et prêcha la Croisade dans l’allemagne, et il assembla le nombre de 15000 hommes,
Blz 24.
En dit grote aantal mensen meer dan 100.000 werd vernietigd, tot er slechts 3.000 overbleven. Allemaal goede krijgers, die wisten te ontkomen en terugkeerden naar Constantinopel.
Dit is het vervolg van de eerste expeditie.
De derde colonne werd geleid door Godescalcus, een Duitse priester.
Hij volgde het voorbeeld van Pieter de Kluizenaar, en predikte de kruistocht in Duitsland. Hij bracht een leger bijeen van 15.000 mannen…
Blz 24.
Godescalcus = Gottschalk, historisch bekend. Hij was een priester uit Duitsland die rond 1096 een eigen volkskruistocht leidde —iets later dan Pierre de Kluizenaar. Zijn troepen bestond uit: voornamelijk Duitse boeren – deel fanatici – deel opportunisten – zeer weinig echte soldaten. Ze trokken door Bohemen en Oostenrijk waar zij zwaar plunderden en werden uiteindelijk bij Wenen of Hongarije grotendeels vernietigd.
We lezen hier een breed Europees overzicht van alle VOOR KRUISTOCHT bewegingen.
Hij volgde het voorbeeld van Pierre L’Hermite: dit is cruciaal ! Het manuscript schetst drie golven vóór de officiële kruistocht:
1. Gualtiero Sansavoir
2. Pierre de Kluizenaar
3. Godescalcus
Alle drie:
• vroom
• charismatisch
• géén militaire leiders
• veroorzaakten chaos en slachting
De impliciete boodschap is glashelder: de Heilige Oorlog kan niet worden gedragen door vurigheid alleen:
God vraagt orde.
Daarom ontstaan later de monastieke ridderorden. “ Il assembla 15.000 hommes” dit is correct volgens middeleeuwse bronnen: Gottschalks leger bestond uit vele duizenden — vaak genoemd tussen 10.000–15.000. 
dit is het begin van de Duitse deelname aan de kruistocht hier ontstaat de latere Duitse ridder-identiteit
→ die uiteindelijk o.a. leidt tot de Teutonische Orde.
Dus bladzijde 24 is de eerste keer dat: Duitsland + kruistochtvroomheid + militaire noodzaak samenkomen.
Tussen de veldslagen, pelgrimages en grote gebeurtenissen door zijn het vaak juist de kleine voorwerpen die een verhaal vertellen. Elke 25 bladzijdes halen we iets uit de schatkamer van de orde, als kleine adempauze, waarna we weer verder gaan met het schoonschrift schriftje van onze monnik uit 1705.
Deze keer halen we uit de schatkamer één van de bekendste symbolen van de Orde: het Tempelierszegel……
Het beroemde Tempelierszegel toont twee ridders op één paard. Eeuwenlang werd dit uitgelegd als een symbool van de armoede van de eerste Tempeliers. Tegenwoordig zien veel historici er méér in. Het zegel verwijst waarschijnlijk ook naar de hechte broederschap binnen de Orde en naar hun dubbele roeping: ridder én monnik.
Maar het zegel had nog een andere, heel praktische functie. Het was geen versiering, maar een officieel middel om documenten te bekrachtigen. Een zegel stond in de middeleeuwen voor gezag, echtheid en vertrouwen.
✠ Benieuwd naar het complete verhaal? Ontdek het in de card Het Tempelierszegel, waarin we dieper ingaan op de symboliek, het gebruik en de geschiedenis van dit bijzondere zegel. ✠
Blz 25
mais ceux ci trouverent bien tôt leur sepulture dans la Hongrie : car ils ne furent pas sitôt arrivez dans ce païs qu’ils commencerent une vie barbare, ils voulurent mettre les Hongrois dans le harnois mais ils ont bientot eu détruit ce petit monceau de troupes, une partie de tué, et les autres mis à la fuite, et la pluspart assommé en route.4ᵉ Convois. il y avoit aussi un Comte en Allemagne nommé Emico, qui avoit aussi…
Blz 25
Maar dezen vonden al spoedig hun graf in Hongarije: want zij waren nog maar net in dat land gearriveerd, of zij begonnen een barbaars leven te leiden. Zij wilden de Hongaren onderdrukken, maar deze vernietigden al snel dat kleine hoopje troepen — een deel werd gedood, de anderen op de vlucht gejaagd en de meesten werden onderweg afgemaakt.
4e Konvooi. Er was ook een graaf in Duitsland, genaamd Emico, die eveneens…
blz 25
Introductie van ‘Graaf Emico van Leiningen ’ Hij is een historisch beruchte figuur van de Volkskruistocht. Hij claimde door God geroepen te zijn – verzamelde duizenden volgelingen – pleegde onderweg massale jodenmoorden (Worms, Mainz),
blz 26
asemblé une petite armée de freve de la Croisade, il s’ase- amblà aussi des Lorrains et des Anglois, et d’autre part du costé du Rhin, ainsi qu’il est devenu Seigneur de 20000 hommes à pied, et 3000 à cheval. Le nombre des valets et des femmes et enfans n’é- toit pas à nombrer, ceux ci deschargèrent leur rage sur les ennemis de Jésus Christ. Ils masacrèrent les juifs d’Alle- magne dans les villes où ils passerent, comme Cologne…
Blz 26.
Hij verzamelde een kleine kruisvaardersmacht en er sloten zich ook Lotharingers en Engelsen bij hem aan en nog anderen uit de streek langs de Rijn,
zodat hij heer werd over 20.000 mannen te voet en 3.000 te paard. Het aantal knechten, vrouwen en kinderen was niet te tellen. Deze laatsten ontlaadden hun woede
op de vijanden van Jezus Christus.
Zij vermoordden de Joden van Duitsland
in de steden waar zij doortrokken,
zoals Keulen…
Blz 26.
Een klein leger ➣ meteen 23.000 strijders. Wat begint als een “kleine troep”, groeit explosief zodra groepen uit: Lotharingen + Engeland + de Rijnstreek die zich aansluiten.
Hier zie je de typische dynamiek van religieuze volksbewegingen:
een charismatische leider + een religieuze roep = massale toestroom.
Blz 27.
Mayence, Worms, et autres villes plus de 12000 ils pillerient tous leurs butins et les mirent par leur procedure dans un tel desespoir qu’ils se tuerent eux memes avec femmes et enfans, ainsi ils
poursuivirent leur chemin dans la Hongrie, et come ils y furent arrivé, les hongrois se ressouvirent des autres qui
avoit passé avant eux, ils leurs refuserent le passage, alors ils se mirent à assieger la ville de Mersbourg qui est
Blz 27. Mainz, Worms en andere steden. Meer dan 12.000 mensen plunderden zij; zij beroofden hen van al hun bezittingen
en brachten hen door hun handelswijze in zó’n wanhoop, dat zij zichzelf doodden, samen met vrouwen en kinderen. Zo vervolgden zij hun weg door Hongarije. Toen zij daar aankwamen, herinnerden de Hongaren zich
de anderen die vóór hen waren voorbijgetrokken, en zij weigerden hun de doortocht. Daarop begonnen zij de stad Mersbourg te belegeren, die is…
Blz 27.
• Mayence = Mainz, Worms → Dit zijn precies de steden waar graaf Emicho en zijn volgelingen in 1096
de beruchte jodenpogroms aanrichtten. Het manuscript benoemt dit expliciet en zonder vergoelijking.
• “plus de 12000” → Het getal is waarschijnlijk overdreven (typisch voor de tijd), maar het wijst op massaal geweld en totale ontwrichting.
• “ils se tuerent eux mêmes avec femmes et enfans” → Dit verwijst naar historische berichten dat Joodse gemeenschappen collectieve zelfdoding pleegden om gedwongen bekering en geweld te ontlopen. Dit is een van de donkerste bladzijden van de Volkskruistochten.
• De toon van de schrijver is veroordelend, niet triomfantelijk. → Hij laat zien: dit is wat ongeordende, losgeslagen vroomheid veroorzaakt.
• De overgang naar Hongarije markeert opnieuw:
→ wantrouwen
→ gesloten grenzen
→ escalatie → belegering
Blz 28.
Sur les frontieres de la Hongrie,
mais pendant le siege, ils leurs vint une si grande et terrible frayeur qu’ils prirent tous la fuite, la plus grande partie furent noïé dans la Frai et étouffé dans les marets, les autres furent tué des paisans
hongrois, enfin il n’en revint que fort peu.
Second convoi qui etoit tres bien reglé et commandé par Robert Duc de la Normandie, et Etienne Comte de Chartre
et Eustasie Comte de Boulogne
Blz 28.
Aan de grenzen van Hongarije, maar tijdens het beleg, werd zij door zo’n grote en verschrikkelijke angst overvallen, dat zij allen op de vlucht sloegen. Het grootste deel
verdronk in de rivier de Frait en stikte in de moerassen; de anderen werden gedood door Hongaarse boeren.
Uiteindelijk keerden er slechts zeer weinigen terug.
Tweede colonne, die zeer goed geordend was en werd aangevoerd door Robert, hertog van Normandië,
en Stefanus, graaf van Chartres,
en Eustaas, graaf van Boulogne.
Blz 28.
1️⃣ Volledige ondergang van Emicho’s groep. Dit is de afsluiting van het verhaal van graaf Emicho en zijn volksleger:
• paniek
• vlucht
• verdrinking
• verstikking
• dood door boeren (geen soldaten!)
• “il n’en revint que fort peu” → bijna niemand overleefde
De schrijver laat hier geen heldendom zien, maar: morele ontbinding → chaos → totale vernietiging
2️⃣ Theologische ondertoon (subtiel maar duidelijk). De volgorde is belangrijk:
• geweld tegen onschuldigen
• hoogmoed
• gebrek aan orde
→ Gods bescherming verdwijnt
→ angst neemt het over
Het is geen expliciete preek, maar een morele causaliteit.
3️⃣ Cruciale overgang: Second convoi. Met één zin verandert alles.
Na chaos → orde
Na Emicho → echte edelen
Na volkswoede → georganiseerde ridderschap
De auteur zet bewust een contrast neer: Volkskruistocht Tweede convoi ongeordend très bien reglé religieuze razernij discipline charismatische leek adellijke leiders vernietiging (impliciet) hoop
4️⃣ De drie namen (zeer betekenisvol)
• Robert, hertog van Normandië
→ zoon van Willem de Veroveraar
→ ervaren militair leider
• Étienne (Stefanus), graaf van Chartres
→ goed gedocumenteerd kruisvaarder
→ zal later falen en terugkeren (interessant contrast later)
• Eustaas, graaf van Boulogne
→ broer van Godfried van Bouillon
→ directe lijn naar Jeruzalem
➡️ Dit is het moment waarop de echte Eerste Kruistocht begint.
🔑 Belangrijk voor de grotere lijn. Dit manuscript doet iets heel zuivers: het laat eerst alles misgaan, om daarna te tonen: heilige strijd vereist orde, gehoorzaamheid en leiding.
Dit is precies de grond waarin later de Tempeliers wortelen.
Blz 29.
avec Robert Comte de Flandre marcherent sous la conduite de Hugo frere de Philippe Roi de France, ils prirent leur route par l’Italie et
s’embarquerent en Orient, mais comme l’hiver les surpris, ils furent obligé de
passer le Quartier d’hiver dans la Calabrie le Prince Hugues qui étoit fort jeune trouva le tems long, il voulu partir pour Constantinople, et y vouloir faire des preparations pour l’arrivée
Blz 29.
Samen met Robert, graaf van Vlaanderen, trokken zij op onder leiding van Hugo, broer van Filips, koning van Frankrijk. Zij kozen hun route via Italië
en scheepten zich in naar het Oosten.
Maar omdat de winter hen overviel,
waren zij verplicht het winterkwartier door te brengen in Calabrië. Prins Hugo, die zeer jong was, vond de tijd lang duren; hij wilde vertrekken naar
Constantinopel om daar voorbereidingen te treffen voor de aankomst…
Blz 29.
Hier zien we een ander type leider: iemand die organiseert, vooruitkijkt, anticipeert en plant. Daarom kiest men een andere route. Niet uit overmoed, maar uit praktisch inzicht en orde. In deze fase wordt de komst van Godfried van Bouillon voorbereid.
Het gaat hier om Robert, graaf van Vlaanderen, en Hugo, de jonge broer van Filips I, koning van Frankrijk. Zij kiezen niet voor een lange en onzekere landroute, maar voor de zee, via Italië. Wanneer de winter hen overvalt, besluiten zij verstandig te overwinteren in Calabrië.
Hugo, jong en ongeduldig, vindt het wachten moeilijk. Hij besluit vooruit te reizen naar Constantinopel om daar voorbereidingen te treffen voor wat komen gaat. Constantinopel is de poort tussen Oost en West, de residentie van keizer Alexius, een diplomatiek centrum en een cruciale logistieke as.
Door deze voorbereiding wordt chaos voorkomen: de aankomst wordt georganiseerd en gezag wordt erkend. Het gaat om de aankomst van de grote westelijke legers, waaronder Godfried van Bouillon en zijn broeders.
Blz 30
de ses troupes, l’Empereur Alexius le receu, mais il le regarda comme un disciple pour lui, il le fit mettre aux arets avec toute sa suite. On voiois qui étoit le conducteur que Dieu avoit destinez Goffroi de Bouillon, à qui l’Empereur Henri peu de tems avant lui avoit donné la base Lorraine, qui étoit du coté du
Brabant pour le defraier dans ce voiage et il avoit vendu la Comté de Bouillionne
Blz 30
Met zijn troepen werd hij ontvangen door keizer Alexius, maar deze beschouwde hem
als een ondergeschikte; daarom liet hij hem
met zijn gehele gevolg onder toezicht plaatsen. Men zag toen duidelijk wie de leider was die God had bestemd: Godfried van Bouillon, aan wie keizer Hendrik enige tijd daarvoor het hertogdom Lotharingen had gegeven, dat grenst aan Brabant,
om hem in staat te stellen de kosten van deze reis te dragen; en hij had het graafschap
Bouillon verkocht.
Blz 30
Hugo de jonge broer van koning van wordt door Keizer Alexius als ondergeschikte gezien en plaats hem en zijn gevolg onder toezicht. Keizer Alexius zag dat Godfried met een Goddelijke bestemming. ➤ adel en rang ≠ leiderschap. ➤ Godfried had middelen, land, status. Hij verkocht zijn eigen graafschap Bouillon voor God/deze kruistocht = groot persoonlijk offer.
Zonder enig vangnet, zonder enige garantie. ➤ Dat is radicale toewijding.
👆🏻de eed van trouw van Godfried van Bouillon aan de Byzantijnse keizer Alexios I Komnenos in Constantinopel in 1097, geschilderd door Alexandre Hesse, in 1842
Blz 31.
Bouillonne à l’Evesque de Lutich et son Duché au Duc de Limbourg, et comme il étoit un homme de grand esprit on lui confia toutes la Noblesse et les plus braves troupes de la France et de la Flandre, ainsi que son armée étoit du nombre de 70000 à pied et 10000 à
cheval, et peu de libertins il passa partout parce qu’il marchoit en bon ordre et payoit tout pour l’argent, il passa la
Hongrie et la Bulgarie sans accident jus qu’à la frontière
Blz 31.
Bouillon gaf (of droeg over) aan de bisschop van Luik en zijn hertogdom aan de hertog van Limburg. En omdat hij een man van groot verstand was,
vertrouwde men hem de gehele adel toe en de dapperste troepen van Frankrijk en Vlaanderen. Zijn leger telde
70.000 man te voet en 10.000 te paard. Er waren maar weinig losbandigen; hij kon overal doortrekken, omdat hij in goede orde marcheerde en alles met geld betaalde. Zo trok hij door Hongarije en Bulgarije zonder incident, tot aan de grens.
Blz 31.
Hier zet onze monnik Godfried van Bouillon heel bewust neer als:
• “un homme de grand esprit” → niet alleen dapper, maar wijs
• iemand aan wie men vertrouwt: adel + beste troepen
• geen brute veldheer, maar een ordende kracht
Dit sluit naadloos aan op het contrast met de eerdere volkskruistochten: chaos → plundering → ondergang. Daar tegenover: orde → discipline → doorgang.
Het grote verschil: orde en betaling. Twee zinnen zijn hier cruciaal: “il marchoit en bon ordre”. – “il payoit tout pour l’argent” Dat is geen detail, maar een moreel statement: hij plundert niet – hij respecteert vreemd grondgebied – hij houdt zijn mannen in toom. Daarom: “il passa partout”. → hij wordt doorgelaten → zonder conflicten en bloedvergieten. Dit is exact de les die uit de Volkskruistocht is getrokken.
Het woord libertins betekent hier: losgeslagen figuren – ongedisciplineerde meelopers – moreel onbetrouwbare elementen. De schrijver zegt expliciet: “peu de libertins” → Godfrieds leger is gezuiverd, geselecteerd, beheerst.
De aantallen (70.000 + 10.000) dit is een waardig, legitiem en Godsgezind leger, tegenover de eerdere ontsporingen. God gaat niet met de grootste menigte, maar met de best geordende trouw. Dit is precies de geest waarin later: monastieke discipline + ridderlijke gehoorzaamheid + heilige orde ontstaan.
➤ van wanorde → naar waardigheid van volksmassa → naar leiderschap. Van chaos → naar heilige orde.
👆🏻schilderij van de verkoop van het Fort Bouillon aan de Bisschop van Luik. Hangt in het fort van Bouillon zelf.
Blz 32
de l’Empereur Grec, c’est là où il apris la triste nouvelle, que le Prince Hugue etoit aux arets, alors il se resolut de piller les fauxbourgs de Constantinoples et de
mettre le siege devant la ville, l’Empereur Allexius se sentant pressé de pres il remis le Prince hugue en liberté.
7ᵉ Convois comandé par Rocmundus Duc de Normandie de Tarento, avec ses Italiens et Normans qui estoit du nombre de 10000 à
Blz 32
Bij de Griekse keizer ontving hij het droeve nieuws dat prins Hugo gevangengezet was. Daarop besloot hij de voorsteden van Constantinopel te plunderen en een beleg voor de stad te slaan. Keizer Alexius, zich van nabij bedreigd voelend, liet prins Hugo weer in vrijheid stellen.
Zevende colonne, aangevoerd door
Rocmundus, hertog van Normandië
en van Tarente, met zijn Italianen en Noormannen, die in aantal waren
van 10.000 …
Blz 32
Spanningen tussen West en Oost: het bondgenootschap tussen kruisvaarders en Byzantium is fragiel. Godfried hoort dat Hugo gevangen zit. (dat is de vertaling, maar het is onder toezicht) Dat wordt opgevat als: verraad, machtsmisbruik, onrecht tegen een christelijke prins. De reactie van Godfried is dreigend: plundering van de voorsteden, beleg van Constantinopel. Dat is extreem — dit is een christelijke stad.
Alexius’ pragmatisme: Keizer Alexius I Komnenos wordt hier neergezet als: scherpzinnig, politiek realistisch en conflictvermijdend als het moet. Hij voelt: “se sentant pressé de près”. → de dreiging is reëel → de situatie kan escaleren. Zijn oplossing is niet militair, maar diplomatiek: Hugo wordt vrijgelaten. Dit is typisch Byzantijns staatsmanschap: geen eergevoel – geen ridderlijke trots -maar stabiliteit boven alles.
Godfried als grensbewaker: dreigt, maar plundert niet daadwerkelijk de stad. Godfried beschermt zijn mensen, maar overschrijdt de heilige grens niet → Hij dwingt recht af. → zonder onherstelbare schade Dit is Godfried zoals hij is: een rechtvaardige leider, niet roekeloze krijgsheer.
Het “7ᵉ Convois” verandert de toon opnieuw: van diplomatie, dreiging, keizerlijke spanning →naar militaire structuur, nieuwe leiders en goed gedefinieerde legers Rocmundus Duc de Normandie de Tarento is: Bohemund van Tarente, zoon van Robert Guiscard. Een van de meest ervaren militaire leiders van de kruistocht. Zijn introductie betekent: professionalisering van de oorlog – echte veldslagen – strategisch denken. Italianen + Noormannen → Zuid-Italiaanse Normandiërs → gehard in oorlog
In een zin: spanning tussen christelijke machten + Godfrieds moreel gezag + Byzantijnse diplomatie + aankondiging van Bohemund. Alles staat nu klaar voor de echte militaire fase van de kruistocht.
Blz 33.
cheval, et 15000 à pied ils partirent par eaux dans le païs de grecs. 8ᵉ Convois par Raimond Comte de Toulouse qui avoit
des troupes de la Lombardie Gascogne, et de la Toulouse avec des Espagnols plus de 100000 hommes et il prit son chemin par la Lombardie et la Dalmatie.
9ᵉ et dernier convoi étoit composé de la Noblesse françoise qui étoit pour la con-
duite du Prince Hugue en
Blz 33
te paard, en 15.000 te voet; zij vertrokken over water naar het land van de Grieken.
Achtste colonne, onder leiding van Raymond, graaf van Toulouse, die troepen had uit Lombardije, Gascogne en Toulouse,
samen met Spanjaarden — meer dan
100.000 man. Hij nam zijn route via Lombardije en Dalmatië. De negende en laatste colonne was samengesteld uit de Franse adel, die bestemd was voor
de leiding van prins Hugo…
Blz 33.
Logistiek koos men bewust voor via de waterroute. Vorige keer over land was catastrofe. Zowel te paard als te voet, gingen over water naar Byzantijns gebied. Een bewuste keuze voor spreiding van risico en leren van eerdere fouten: over land was een catastrofe: honger en plundering. Dit is geen vrome optocht meer, maar georganiseerde verplaatsing.
Raymond van Toulouse de Zuidelijke tegenpool, verschijnt hier als: leider van Zuid-Europese krachten – Lombardije, Gascogne, Toulouse, Spanje – een internationaal samengesteld leger. Belangrijk: Raymond was ouder – ervaren – politiek zwaar – diep religieus, maar minder idealistisch dan Godfried. Hij vertegenwoordigt standvastigheid en massa.
De route: Lombardije en Dalmatië → veilige, bekende doorgangen → controleerbare bevoorrading → maritieme ondersteuning. Dit is het tegenovergestelde van de Volkskruistocht: geen impuls, maar planning.
De 9ᵉ colonne: Franse adel & prins Hugo. Heel subtiel en belangrijk: “composé de la Noblesse françoise”. Dit is: geen volksleger, geen religieuze menigte, maar geconcentreerde elite
Dat zij verbonden zijn aan prins Hugo: herstelt zijn eer na het eerdere incident, maakt hem opnieuw zichtbaar als leider. Maar binnen een collectief van adel, niet solistisch. Hugo wordt gedragen door structuur, niet door impuls.
Alle colonnes zijn nu benoemd. Elke regio heeft zijn leider. Elke route is doordacht. Elke eerdere fout is gecorrigeerd.
We staan nu aan de drempel van: 👉 de daadwerkelijke Eerste Kruistocht als militaire realiteit.
Blz 34. Italie en quartier d’hyver qui furent commandé par Robert Duc de Normandie, poursuivirent leur chemin droite à
Constantinople, et comme ils y furent arrivé, alors Goffroi fit l’accomodement avec l’Empereur Alexis en lui proposant
qu’il n’avoit pas de la canaille dans ses troupes comme Pierre l’hermite, et que c’étoit tous des braves gens qu’il conduisoit, alors l’Empereur Alexius qui étoit bien embarrassé de voir une si formidable armée de
Blz 34.
In Italië namen zij hun winterkwartier; zij stonden onder bevel van Robert, hertog van Normandië. Vervolgens vervolgden zij hun weg rechtstreeks naar Constantinopel.
Toen zij daar aankwamen, trof Godfried een schikking met keizer Alexius, waarbij hij hem voorhield dat hij geen gespuis in zijn troepen had, zoals bij Pierre de Kluizenaar, maar dat het uitsluitend dappere mannen waren die hij aanvoerde.
Daarop was keizer Alexius, die zeer verlegen was bij het zien van zo’n formidabel leger van…
Blz 34.
Winterkwartier = volwassen krijgskunst. Het voorkomt uitputting, het bewaart discipline en het toont strategisch geduld. Dit is professioneel leiderschap, geen vrome haast.
Godfried als diplomaat. “Goffroi fit l’accomodement avec l’Empereur Alexis” Godfried: kiest onderhandeling, geen dwang + benoemt expliciet het verschil met Pierre l’Hermite + verdedigt de morele kwaliteit van zijn leger. Dit is retoriek, maar ook waarheid: geen volksmenigte + geen losbandigheid + geen religieuze razernij → Dit is orde, eer en discipline.
“Pas de la canaille” → Godfried neemt hier bewust afstand van: eerdere mislukkingen en moreel ontspoorde kruistochten. Godfried zegt in feite: “Ik breng geen chaos, maar verantwoordelijkheid.”
De Keizer Alexius is: “bien embarrassé”. Niet boos, niet vijandig, maar beducht. Hij ziet: een enorme macht, goed georganiseerd, religieus gemotiveerd, iet door hem gecontroleerd. Dat maakt dit moment historisch explosief.
Godfried is het centrale figuur. Hij verenigt: militair gezag, morele superioriteit en diplomatieke beheersing. Dit is het type leiderschap waar later 👉 de monastieke ridderorde uit voortkomt: de Tempeliers.
Blz 35.
devant la porte de la ville, et quie la craignoit bien plus que celle du grand Turc il fit une alliance autant qu’il put avec Goffroi de bouillon et lui promis de lui fournir des provisions de bouche autant qu’il en pourroit fournir afin qu’il arrive heureusement à leur sainte entreprise et de plus qu’il assembleroit une armée et qu’il la conduiroit lui même en personne, et qu’il les iroit rejoindre pour les assister á reprendre les Villes qui sont sous la puissance des Turques
Blz 35.
Voor de poorten van de stad; en omdat hij haar (deze macht) meer vreesde dan die van de grote Turk, sloot hij zoveel hij kon een alliantie met Godfried van Bouillon,
en beloofde hem levensmiddelen te verschaffen, zoveel als hij maar kon leveren, opdat hij gelukkig zou aankomen
bij hun heilige onderneming. Bovendien beloofde hij een leger te verzamelen
en dit persoonlijk te leiden en zich bij hen te voegen om hen te helpen de steden te heroveren die onder de macht van de Turken staan.
Blz 35
Keizer Alexius kent de Turken, hun moslimgeloof, hun tactiek, hun oorlogen, hun grenzen. Hij ziet het leger van Godfried: dat is Christelijk, westers, enorm, uitermate gedisciplineerd EN het staat voor zijn poorten. MAAR dit is niet zomaar een willekeurig leger. Niet enkel door de zojuist genoemde eigenschappen, maar ook door: dit leger meer een partner is op gelijk niveau, qua doel en vroomheid: Christelijke macht herstellen op gebieden die de moslims veroverd hebben.
Dus sluit Keizer Alexius een alliantie met Godfried. Dit door 3 dingen:
1. Bevoorraadt Godfried
→ voedsel = macht
→ wie voedt, beïnvloedt
2. Bindt hem aan een gezamenlijk doel
→ “hun heilige onderneming”
→ Jeruzalem, niet Constantinopel
3. Belooft persoonlijke deelname
→ hij stuurt niet alleen troepen
→ hij verbindt zijn keizerlijke eer
Dit is diplomatie op het hoogste niveau. En waarom met Godfried en niet de anderen? → Godfried is geen plunderaar, orde handhaaft, luistert, onderhandelt, moreel gezag heeft. Keizer Alexius ziet: Als ik iemand kan vertrouwen, is hij het. Maar ook: Als ik iemand móét binden, is hij het.
Daarom juist Godfried.
Blz 36.
qui appartiennent au Royaume me de Jerusalem au benefice de la Croisade mesme il en fit serment, mais le Comte Raimond de Toulouse ne voulut pas ajouter foi à ce serment
c’est pourquoi l’Empereur Alexius tomba de nuit dans son Camp et ruina ses troupes mais les troupes de Raimond se sont si bien tenu qu’ils ont repousser les grecs. l’an 1097 l’on fit la premiere entreprise, et c’étoit presque tous des françois, il mit le
Blz 36.
die zouden behoren tot het Koninkrijk van Jeruzalem, ten voordele van de Kruistocht; hij legde daar zelfs een eed op af. Maar graaf Raymond van Toulouse wilde geen geloof hechten aan deze eed. Daarom viel keizer Alexius ’s nachts zijn kamp aan en verwoestte zijn troepen. Maar de troepen van Raymond hielden zich zó goed, dat zij de Grieken hebben teruggeslagen. In het jaar 1097 begon men de eerste onderneming, en het waren bijna allemaal Fransen; hij plaatste de…
Blz 36.
De Kruisvaders -Godfried, Bohemund van Tarente, Robert van Normandië, Stefanus van Chartres en Raymond van Toulouse – moesten een eed afleggen aan keizer Alexius dat gebieden hier herovert zouden worden en vroeger Byzantijns eigendom waren: dat die weer terug onder Byzantijns beheer zouden komen. Zoals Nicea, steden in Klein-Azië en voormalige Byzantijnse provincies. Raymond van Toulouse legt de eed maar gedeeltelijk af/ onder voorbehoud. Hij wantrouwde Alexius.
Keizer Alexius doet een nachtelijke aanval op het kamp van Raymond. Dit om Raymond on der druk te zetten. Een machtsmiddel als waarschuwing. Maar Raymond blijft gedisciplineerd, laat het niet escaleren, blijft ordelijk en sloegen de Grieken terug.
We zien hier duidelijk de spanning tussen * Oost en West ➤ Rome en Byzantium. * Eed en geweten. * Orde en politieke manipulatie
We leren: niet elke christelijke macht handelt rechtvaardig en niet elke weigering is ongehoorzaamheid.
Blz 37.
Siège devant Nicée, Ville Capitale des Turcs qui est en Bithanie, c’est là où la plus grande partie de l’armée s’assembla, et elle étoit du nombre de 60000 hommes à pied, et 10000 à cheval, s’en compter femmes et enfants et voleurs, coquins, prêtres et valets. Cette Ville se défendit vigoureusement pendant 52 jours,
l’Empereur Soliment junior y voulut aussi mettre une garnison de 40000 hommes mais il fut repoussé avec…
Blz 37.
Belegering voor Nicea, hoofdstad van de Turken,
gelegen in Bithynië. Daar kwam het grootste deel
van het leger bijeen en het telde ongeveer 60.000 man te voet en 10.000 te paard, zonder vrouwen en kinderen en dieven, schurken, priesters en knechten mee te rekenen. Deze stad verdedigde zich krachtig gedurende 52 dagen. Keizer Soliman de Jongere wilde er eveneens een garnizoen van 40.000 man binnenbrengen, maar hij werd teruggeslagen met…
👆🏻 slag bij Nicea, mei t/m juni 1097
Blz 37.
Nicea – het huidige Iznik – het echt begin van de 1ste kruistocht. Nicea is de hoofdstad van de Seltsjoekse Turken. Sinds 1081 verloren aan de Turken. Voor keizer Alexius dus symbolisch, strategisch en existentieel. Nicea is de eerste gezamelijke grote operatie ban Byzantium met de Westerse kruisvaders. Keizer Alexius met Godfried en de andere leiders. 60.000 voetknechten en 10.000 ruiters.
De belegering duurt 52 dagen: van mei – juni 1097. Ca. 7 weken. Nicea had sterke muren, ligt aan een meer en werd bevoorraad via het water. Daarom hield ze lang stand. Sultan Kilij Arslan probeert nog Nicea te onzetten en versterking binnen te brengen, maar faalt erin en wordt teruggedreven.
Dit is de eerste grote overwinning van de 1ste kruistocht.
Blz 38.
Vaincus par plusieurs reprises, et il perdit d’une attaque 4000 hommes, donc l’on jetta les têtes de ces Barbares dans la Ville pour effraier les habitans, après avoir fait breche la Ville se rendit, et toute la garnison, mais l’épouse de Soliman et ses enfants furent mis en discretion non pas aux françois, mais à l’Empereur Alexius qui s’i avoit trouvé en personne. Après la prise de la Ville de…
Blz 38.
Meermalen verslagen en hij verloor bij een aanval 4.000 man. Daarom wierp men de hoofden van deze barbaren in de stad, om de inwoners schrik aan te jagen. Nadat men een bres had geslagen, gaf de stad zich over, evenals het gehele garnizoen. Maar de echtgenote van Soliman en zijn kinderen werden onder bescherming gesteld — niet van de Fransen, maar van keizer Alexius, die daar persoonlijk aanwezig was. Na de inname van de stad van…
✠ De belegering van Nicea in 1097 was de eerste grote gezamenlijke militaire operatie van de Eerste Kruistocht ✠
✠ Deze belegering staat uitgelegd bij de Veldslagen onder Historie ✠
Blz 38.
Belangrijk punt in deze blz: de familie van Soliman werden onder bescherming gesteld van keizer Alexius ➤ Nicea wordt veroverd door gezamenlijke strijd, maar door keizer Alexius persoonlijk en achter gesloten afspraken aan Byzantium toegeëigend — wat door West-Europa wordt ervaren als een diepe vertrouwensbreuk ➤ de Fransen worden buitengesloten en dat is genoeg om wantrouwen te rechtvaardigen.
Raymond van Toulouse wordt bevestigd in zijn wantrouwen.
Blz 39.
Nisée ils continuèrent leur route du côté de la Syrie, mais comme l’armée étoit trop grande ils furent obligé de se séparer en deux Corps d’armée, l’un commandé Goffroi et l’autre Boemundus qui soutenoient la droite et l’autre la gauche en chemin Boemund
dus fut attaqué des turcs, dans la vallée de Gorgonie, et comme les turcs étoient plus
puissant en Cavaleries que l’armée de la Croisade ils
Blz 39.
Na Nicea vervolgden zij hun weg in de richting van Syrië. Maar omdat het leger te groot was, waren zij genoodzaakt zich te splitsen in twee legerkorpsen: het ene onder bevel van Godfried,
het andere van Bohemund, waarbij de een de rechterzijde en de ander de linkerzijde van de mars hield. Onderweg werd Bohemund aangevallen door de Turken, in de vallei van Gorgonie. En aangezien de Turken sterker waren
in cavalerie dan het leger van de Kruistocht, zij…
Blz 39.
Nisée = Nicea (oude spelling)
Boemundus = Bohemund van Tarente
Gorgonie = Dorylaeum (verouderde/verwisselde naam in dit manuscript)
Nicea ligt achter hun. Het bondgenootschap van keizer Alexius houdt op, die gaat terug. De kruisvaarders trekken zelfstandig verder, richting Syrië, richting Jeruzalem.
Het leger splits zich, vanwege de grote omvang. Dit is militaristisch. Noodzaak, orde. Een: onder de leiding van Godfried: ordenend, dragend, stabiliserend. De andere onder leiding van Bohemund: offensief, militair scherp en gewend aan strijd tegen de turken. Bohemund gaat voorop en wordt aangevallen door de turken/ Seltsjoeken. Met hun snelle cavalerie, omsingeling, hit-and-run tactiek, hun vaardigheid.
Blz 40
les mirent en peine, mais Gottfroi apris cette nouvelle vint au secours avec son aile droite, ils ont repousser les turcs à leurs désavantage, car ils ont quitté et abandonné
leur camp, cependant il y resta des franconiens 3000 hommes sur la place, ce combat fit un très grand effet, car toutes les
petites Villes se sont rendues et même la Ville d’Antioche qui ne fit aucune resistance, c’est là que Gottfroi s’a trouvé dans un grand danger, en
Blz 40
Zij brachten hen in grote nood, maar Godfried, toen hij dit nieuws vernomen had, kwam te hulp met zijn rechtervleugel. Zij dreven de Turken terug, tot hun nadeel, want zij verlieten en lieten hun kamp achter. Toch bleven er 3.000 Franken
ter plaatse achter. Deze strijd had een zeer groot effect, want alle kleine steden gaven zich over en zelfs de stad Antiochië, die geen enkel verzet bood. Daar bevond Godfried zich
in groot gevaar, in…
Blz 40
Bohemunds leger komt in nood, Godfried reageert onmiddellijk met zijn rechtervleugel. De Turken worden teruggeslagen en verlaten zelfs hun kamp.
Er blijven 3.000 Franken achter (achterhoede / bezetting). De overwinning heeft grote psychologische impact: steden geven zich over, ook Antiochië opent zich zonder strijd.
Godfried komt daarna in groot gevaar…
Blz 41
passant dans un bois seul il vit un Soldat, qui voulut couper du bois fut attaqué d’un
Ours il voulut le secourir, quand l’Ours le vit venir se jetta sur lui, et l’aracha enbas du Cheval: mais par bonheur il put encor se servir de son Sabre il en donna un si grand coup à la tête qu’il la clefa à mort. Alors il se
tira d’embaras, mais ce fut en tombant qu’il se fit une blessure mortelle, cependant
Beaudoin son frere s’avança,
Blz 41
terwijl hij alleen door een bos trok, zag hij een soldaat die hout wilde hakken en door een beer werd aangevallen. Hij wilde hem te hulp schieten, maar toen de beer hem zag naderen, wierp hij zich op hem en rukte hem van zijn paard. Gelukkig kon hij zijn sabel nog gebruiken. Hij gaf de beer zo’n harde slag op het hoofd dat hij hem dodelijk trof. Zo wist hij zich uit het gevaar te bevrijden, maar bij zijn val liep hij zelf
een dodelijke verwonding op. Ondertussen rukte zijn broer Boudewijn op…
Blz 41
Godfried van Bouillon trekt alleen door een bos. Niet als veldheer, niet omringd door zijn ridders, maar als man. Daar ziet hij een soldaat die hout wil hakken en plotseling wordt aangevallen door een beer Godfried aarzelt niet. Hij wil de soldaat te hulp schieten. Maar zodra de beer hem ziet naderen, keert het gevaar zich tegen hemzelf. Het dier werpt zich op Godfried en rukt hem van zijn paard.
Toch overwint Godfried. Zelfs op de grond weet hij zijn sabel te gebruiken. Met één beslissende slag treft hij de beer dodelijk. In de val raakt Godfried zelf dodelijk gewond. Hij redt zich uit het onmiddellijke gevaar, maar zijn lichaam betaalt voor wat zijn ziel en plicht hebben gedaan. Ware leiderschap beschermt anderen, maar spaart zichzelf niet. Op dat moment verschijnt zijn broer, Boudewijn van Boulogne (de latere koning van Jeruzalem).
Blz 42
toujours avec ses troupes et s’attira de la gloire par ses victoires, il conquit le grand
Duché d’Essa, qui est d’une si grande renommée; il le garda pour lui, parce qu’il
est de la dépendance de la Mesopotamie, et se nomma Orsa.
Alors on fit le siege d’Antioche, qui est la Capitale de Sirie, mais par malheur le Duc Gottfroi et le Comte Raimon de Toulouse devins malade et l’armée des chretiens
Blz 42
…steeds met zijn troepen en hij verwierf roem door zijn overwinningen. Hij veroverde het grote hertogdom Edessa, dat een grote bekendheid genoot. Hij behield het voor zichzelf, omdat het onder Mesopotamië viel,
en noemde zich Orsa.
Daarna begon men met het beleg van Antiochië, de hoofdstad van Syrië. Maar helaas werden hertog Godfried en graaf
Raymond van Toulouse ziek en het leger van de christenen…
Blz 42
Na de redding in het bos en de wond die Godfried verzwakt achterlaat, verschuift het zwaartepunt van het verhaal definitief. De schrijver volgt nu Boudewijn van Boulogne, die onafgebroken met zijn troepen optrekt en naam maakt door overwinningen. Niet als plaatsvervanger, maar als zelfstandige leider.
Zijn grootste daad in deze fase is de verovering van Edessa. De auteur noemt het een “groot hertogdom”, beroemd en strategisch gelegen. Dat Boudewijn het gebied voor zichzelf houdt, wordt niet veroordeeld maar verklaard: Edessa ligt aan de rand van Mesopotamië, ver buiten het kerngebied van de kruistocht richting Jeruzalem. Het is geen afsplitsing uit ambitie, maar een bewuste vestiging van christelijke macht in een kwetsbaar grensgebied.
Daarmee wordt Boudewijn graaf — Orsa* — en ontstaat het eerste kruisvaardersstaatje. De kruistocht krijgt hier voor het eerst een blijvende politieke vorm.
*De klassieke naam voor dit kruisvaardersstaatje is Edessa, maar werd in latere naslagwerken (zoals dit schoonschrift schrifje) Orsa genoemd. Nog andere benamingen van dit kruisvaardersstaatje zijn: Rohas, Rohasse, Roha, Ourpha, Ourhaia, Rohai.
Daarna verplaatst het verhaal zich weer naar het gezamenlijke doel: het beleg van Antiochië, hoofdstad van Syrië en een van de zwaarste obstakels op weg naar Jeruzalem. Maar juist daar slaat het noodlot toe. Zowel Godfried van Bouillon als Raymond van Toulouse worden ziek.
Blz 43
a été diminué, tant par les garnisons et par la désertion et maladie, et ceux que l’on avoit perdu dans les Batailles qu’elle n’étoit plus que de 30000 hommes à pied, et de 1000 hommes à cheval, et Antioche étoit une des plus forte Ville de l’orient et elle avoit une armée entiere pour
garnison, les provisions commencerent à manquer dans notre armée, la maladie et la famine commença a y regner si la permission de Dieu
Blz 43
was zo sterk verminderd, zowel door de
garnizoenen die men had moeten achterlaten, als door desertie en ziekte, en door degenen die men in de veldslagen had verloren, dat het leger nog slechts bestond uit 30.000 man te voet en 1.000 ruiters. Antiochië was bovendien een van de sterkste steden van het Oosten en had een volledig leger als garnizoen. De voorraden begonnen in ons leger op te raken en ziekte en hongersnood begonnen er te heersen,
als de toestemming van God…
Blz 43
Het christelijke leger, ooit massaal en indrukwekkend, is langzaam uitgehold — niet alleen door strijd, maar door de noodzaak om garnizoenen achter te laten, door ziekte, desertie en uitputting. Wat resteert is een kernmacht: aanzienlijk, maar kwetsbaar.
Tegenover die slinkende strijdmacht staat Antiochië, een van de sterkst versterkte steden van het Oosten, met een volledige bezetting en overvloedige verdediging. De tegenstelling is scherp: buiten de muren neemt de honger toe, binnen de muren heerst kracht.
Honger en ziekte worden niet alleen als logistiek probleem gepresenteerd, maar als toetsing. De zin breekt af op “si la permission de Dieu…” — een klassiek moment in 17e-eeuwse historiografie. Wat volgt, zal niet alleen afhangen van wapens, maar van goddelijke toelating.
Blz 44
Il n’étoit pas survenue deux flottes une de Pise et l’autre de Venise, et de Gênes qui ont
amenés des provisions. Pierre l’hermite, qui étoit l’auteur de la guerre voyant qu’il n’avoit plus rien que des légumes lui qui étoit
accoutumé de jeûner dans son Ermitage voulut quitter l’armée et s’en retourner si la Noblesse ne l’avoit retenuë; comme les troupes alloient à la provision sur les
bateaux les turcs firent
blz 44
Als er niet twee vloten waren aangekomen,
één uit Pisa en de andere uit Venetië en Genua, die levensmiddelen hadden aangevoerd. Peter de Kluizenaar, die de aanstichter van de oorlog was, zag dat hij niets meer had dan groenten. Hoewel hij gewend was in zijn kluizenaarsbestaan te vasten, wilde hij het leger verlaten en terugkeren, als de adel hem niet had tegengehouden. Terwijl de troepen naar de schepen gingen om voorraden te halen, deden de Turken…
Blz 44
het christelijke leger bij Antiochië staat op de rand van instorten. Niet door gebrek aan moed, maar door gebrek aan voedsel. Alleen de komst van twee maritieme reddingslijnen — uit Pisa, Venetië en Genua — voorkomt een ramp. Dit is geen toeval, maar een stille erkenning: zonder logistiek geen heilige oorlog.
Pierre de Kluizenaar wordt opnieuw “de aanstichter van de oorlog” genoemd — niet als eretitel, maar als vaststelling. En juist híj, de man van vasten en afzondering, loopt vast. Groenten zijn voor hem geen probleem; hij is gewend aan ontzegging. Maar het leger kan niet leven als een kluizenaar.
Pierre wil vertrekken. Terug naar zijn ermitage. Weg uit de chaos die hij mede heeft ontketend. Belangrijk moreel moment: de adel houdt hem tegen. Niet omdat hij militair onmisbaar is — dat is hij niet —maar omdat vluchten uit verantwoordelijkheid niet meer kan. Dit is: wie het vuur ontsteekt, mag niet weggaan wanneer het brandt.
Tegelijkertijd schuift de dreiging alweer binnen: terwijl de troepen voedsel zoeken bij kastelen, reageren de Turken. Honger dwingt tot beweging, beweging roept tegenaanval op.
blz 45
des sortis, mais ils furent repousse, il arriva qu’un turc fort grand et puissant se lança
jusqu’au bout de l’armée, mais Gottfroi fit voir par cette occasion aux yeux de toute l’armée sa valeur; il tira son sabre et coupa ce turc en deux morceaux, depuis l’épaule jusqu’à la hanche le Siege a duré 7. mois, et un chacun se désesperoit par rapport que le Sultan de Perse étoit venu au secour de la ville avec une armée de 650000 h.
blz 45
een uitval, maar zij werden teruggeslagen. Toen gebeurde het dat een Turk, groot en sterk, zich tot helemaal aan het uiteinde van het leger waagde. Maar Godfried liet bij die gelegenheid voor de ogen van het hele leger zijn moed zien: hij trok zijn sabel en spleet deze Turk in twee stukken, van de schouder tot aan de heup. Het beleg duurde zeven maanden, en iedereen raakte wanhopig, de sultan van Perzië de stad te hulp was gekomen met een leger van 650.000 man.
Blz 45
Na maanden van honger, ziekte en uitputting komt het beleg van Antiochië in een beslissende fase. De verdedigers doen uitvallen, wanhopige pogingen om het beleg te breken. De kruisvaarders slaan die af, maar de spanning stijgt wanneer een reusachtige Turkse krijger zich tot diep in de linies waagt.
Op dat moment treedt Godfried van Bouillon naar voren. Niet als bevelvoerder op afstand, maar als lijfelijke beschermer van de orde. Voor de ogen van het hele leger trekt hij zijn sabel en velt de aanvaller met één verwoestende slag — van schouder tot heup.
De scène is overduidelijk exemplarisch. Dit is geen verslag van een duel om het duel, maar een moreel ankerpunt: op het moment dat het leger dreigt te breken, laat Godfried zien wat standvastigheid betekent. Zijn daad is bedoeld om gezien te worden.
Toch keert de dreiging onmiddellijk terug. Het beleg sleept zich voort — zeven maanden — en de wanhoop groeit wanneer het bericht komt dat de “sultan van Perzië” met een enorm leger onderweg is om Antiochië te ontzetten. De schrijver vergroot de aantallen om het effect te versterken: dit is het ogenblik waarop alles verloren lijkt.
Blz 46
mais Dieu assista la Chrétienté et inspira un capitaine de la Ville qui avoit été de la religion et de plus il étoit grande amis de Boëmondus
Duc de Tarento Commandant dans une tour au dessus d’une porte de la Ville, et lui donna avis
de la faire monter dans la tour par des cordages faites en echelle, il y monta lui et ses troupes
la nuit, là où il ouvrit la porte de la Ville, et donna par là aisance, à l’armée d’y pouvoir entré; l’on ne sauroit…
Blz 46
Maar God stond de christenheid bij en inspireerde een kapitein van de stad, die tot de religie had behoord en bovendien een goede vriend was van Bohemund, hertog van Tarente. Deze kapitein voerde het bevel over een toren boven een van de stadspoorten en liet Bohemund weten dat hij via touwen, die als een ladder waren gemaakt, de toren kon beklimmen. Bohemund klom er ’s nachts met zijn troepen naar boven. Daar opende hij de stadspoort en verschafte zo het leger de mogelijkheid om de stad binnen te gaan; men zou niet…
Blz 46
Wanneer alles verloren lijkt — wanneer honger, ziekte en uitputting het christelijke leger dreigen te breken — keert het tij niet door geweld, maar door ingrijpen van boven.
God zelf de christenen staat hen bij. Niet door een wonder aan de hemel, maar door het hart en het verstand van een man binnen de muren van Antiochië te raken. Het is een kapitein van de stad, ooit zelf christen, en bovendien een goede vriend van Bohemund, hertog van Tarente. Deze man voert het bevel over een toren die uitkijkt over een van de stadspoorten — een plaats van groot gewicht.
In stilte laat hij Bohemund weten wat mogelijk is. De toren kan ’s nachts worden beklommen, niet via de poort, maar langs touwen die als ladders zijn bevestigd. Het plan is eenvoudig, maar gevaarlijk. En juist daarin ziet de schrijver Gods leiding.
Diezelfde nacht beklimt Bohemund, samen met zijn mannen, de toren. In het donker openen zij de poort van Antiochië. Wat maandenlang onmogelijk leek, gebeurt in één ogenblik: de stad ligt open. Door deze opening krijgt het uitgeputte leger eindelijk toegang tot de stad.
Het is het moment waarop wanhoop omslaat in hoop, en waarin duidelijk wordt dat — ondanks alles — God de leiding niet heeft losgelaten.
Blz 47
Croire le carnage et la barbarie que les Chretiens firent dans cette Ville, c’est là où ils firent voir leur brutalité, mais ils furent puni de Dieu, peu de
temps apres, car ils netoient pas encor posté, ny ils navoient pas pris encor possession du
chateau qu’un General de Perse nommé Corbogathe vient avec son armée, et il investit la Ville aussi fortement qu’eux, et quand ils ont assiegé les turcs, c’est là qu’ils furent bien embarassé, car ils n’avoient plus de provisions
Blz 47
Men kan zich nauwelijks het bloedbad en de barbarij voorstellen die de christenen in deze stad aanrichtten. Daar lieten zij hun wreedheid zien. Maar kort daarna werden zij door God gestraft, want zij hadden hun posities nog niet eens goed ingenomen en evenmin het kasteel in bezit genomen, toen een Perzische generaal, genaamd Corbogathe, met zijn leger arriveerde. Hij omsingelde de stad even krachtig als zij dat zelf hadden gedaan. En toen zij de Turken belegerd hadden, raakten zij nu zelf ernstig in het nauw, want zij hadden geen voorraden meer.
Blz 47
de inname van Antiochië is geen triomf, maar een waarschuwing. De Christenen richten een bloedbad aan. Ze tonen hun ongeoorloofde wreedheid en verliezen zich in geweld. Dit is geen heldenmoment, maar een ontsporing. Waar eerder sprake was van goddelijke leiding, is nu morele afkeuring.
De vergelding laat niet lang op zich wachten. Nog voordat de christenen zich kunnen vestigen, nog voordat zij het kasteel in handen hebben en werkelijk bezit nemen van de stad, slaat het noodlot toe. Vanuit Perzië verschijnt een nieuwe vijand: Kerbogha van Mosul, hier genoemd Corbogathe. Met zijn leger omsingelt hij Antiochië met dezelfde vastberadenheid waarmee de christenen haar zelf hadden belegerd.
De rollen worden omgekeerd. Zij die zojuist belegeraars waren, worden nu zelf ingesloten. En dan blijkt hoe broos hun overwinning is. De stad is veroverd, maar niet veiliggesteld. De voorraden zijn op. Honger en angst keren terug, ditmaal van binnenuit.
Duidelijk is dat overwinning zonder maat, zonder beheersing en zonder nederigheid keert zich tegen de overwinnaar. Antiochië wordt opnieuw een plaats van beproeving — niet door muren of wapens, maar door gebrek, schuld en goddelijke tuchtiging.
Blz 48
tous etoient consumée, l’on s’a tendoit a une famine aussi grande que celle de jerusalem, ils contoient tous d’être perdu, mais par bonheur que l’Empereur alexeius en recu des
nouvelles, il se mit en chemin pour les secourir avec une armée de 40000 hommes, mais
aussitôt qu’il aprit qu’ils etoient tenue de près, et qu’ils n’avoient plus de vivre cette triste nouvelle le fit retourner a Constantinople… A la fin
Blz 48
Alles was opgebruikt en men verwachtte een hongersnood die even groot zou zijn als die van Jeruzalem. Zij dachten allemaal dat zij verloren waren. Maar gelukkig kreeg keizer Alexios hiervan bericht en hij ging op weg om hen te hulp te komen met een leger van 40.000 man.
Maar zodra hij hoorde dat zij zwaar in het nauw waren gebracht en geen levensmiddelen meer hadden, deed dit droevige nieuws hem terugkeren naar Constantinopel. Ten slotte…
Blz 48
De situatie binnen Antiochië bereikt nu haar dieptepunt.
De overwinning is verteerd. De voorraden zijn opgebruikt. De mannen zijn uitgeput tot op het bot. In het kamp heerst de overtuiging dat het einde nabij is — een hongersnood zo groot als die van Jeruzalem lijkt onafwendbaar. Niemand rekent nog op redding; men beschouwt zichzelf als verloren.
Dan verschijnt er opnieuw een sprankje hoop van buitenaf. Alexios I Komnenos, keizer van Constantinopel, ontvangt berichten over de nood waarin het leger verkeert. Hij besluit hen te hulp te komen en trekt op met een leger van veertigduizend man. Voor even lijkt het alsof de belofte die hij eerder deed, alsnog zal worden ingelost. Maar die hoop is van korte duur.
Wanneer Alexius verneemt hoe nijpend de situatie werkelijk is — dat de stad volledig is ingesloten en dat er geen voedsel meer is — slaat de twijfel toe. Dit bericht breekt zijn vastberadenheid. In plaats van door te zetten, keert de keizer om en trekt zich terug naar Constantinopel.
Voor de christenen in Antiochië betekent dit een nieuwe slag. Niet alleen zijn zij omsingeld en uitgehongerd, nu blijkt ook dat de verwachte hulp hen ontglipt. De stad wordt een val, en de redding waarop men hoopte, verdwijnt achter de horizon.
Bij Alexios I Komnenos lopen politiek, eigenbelang en geloof door elkaar, maar het hart van de zaak is strategisch.
Waarom Alexius wél vertrok:
Alexius had meerdere redenen tegelijk:
Waarom hij omkeerde :
En hier wordt het pijnlijk helder. Toen hij hoorde:
zag hij geen winst meer, alleen risico. 👉 Voor Alexius betekende doorgaan:
Samengevat Alexius ging: uit eigenbelang + om macht te behouden + om Antiochië niet te verliezen aan Bohemund. Hij keerde om, omdat het militair te riskant werd en de winst onzeker was.
Blz 49
il s’éleva deux Ermites de Marsal nommé Etienne et Pierre qui ont representé aux peuples qu’ils ont eu une revelation de Dieu qui prometoit la victoire aux chretiens pourvu qu’ils fassent penitence. Pour certifier la prediction Pierre dit allors aux peuples allé dans l’église de St Pierre, et ils leurs montra l’endroit, et ils leurs dit Creuses, et vous trouverez ici la lance dont le Sacré côté de
Jesus Christ à été ouvert, Comme de vrai, ils ont trouvé
Blz 49
Toen traden er twee kluizenaars op uit Marsal, genaamd Étienne en Pierre. Zij vertelden het volk dat zij een openbaring van God hadden ontvangen, waarin Hij de christenen de overwinning beloofde, op voorwaarde dat zij boete deden. Om die voorspelling te bevestigen zei Pierre tegen het volk dat zij naar de kerk van Sint-Pieter moesten gaan. Daar wees hij hun de plaats aan en zei:
“Graaf hier, en u zult de lans vinden waarmee de heilige zijde van Jezus Christus werd geopend.” En inderdaad, zij vonden…
Blz 49
Wanneer alle menselijke hoop is uitgeput, verschijnt een andere vorm van redding — of althans: zo wordt zij gepresenteerd. Uit het midden van het leger treden twee kluizenaars naar voren, afkomstig uit Marseille: Étienne en Pierre. Zij verklaren dat God tot hen gesproken heeft. In hun visioen belooft Hij de overwinning aan de christenen, maar niet zonder voorwaarde. Alleen als het leger boete doet en zich bekeert, zal de redding volgen.
De boodschap slaat aan. In een kamp dat honger lijdt, omsingeld is en zich door mens en keizer verlaten voelt, klinkt dit als het laatste anker. Om zijn woorden kracht bij te zetten, treedt Pierre — historisch bekend als Peter Bartholomew — nog verder naar voren. Hij leidt het volk naar de Kerk van Sint-Pieter en wijst daar een plek aan. Hier, zegt hij, moet worden gegraven. Op deze plaats zou de lans verborgen liggen waarmee de zijde van Christus aan het kruis is doorstoken.
En zo – men vindt haar ook. Een goddelijke bevestiging.
De timing is te perfect. De nood te groot. De belofte te precies afgestemd op wat men nodig heeft om door te vechten. Maar dat spanningsveld bestaat hier nog niet. In dit wereldbeeld is geloof geen tegenhanger van werkelijkheid, maar haar motor.
Antiochië wordt hiermee niet alleen een militair strijdtoneel, maar een geestelijke arena. De strijd wordt verlegd van muren en zwaarden naar schuld, boete en tekenen. De lans geeft het leger een nieuwe richting en moed om stand te houden.