Hemelvaart, of ‘sHeren Hemelvaart, in het Latijns: Ascensio Domini, is een onderdeel van alle Paasfeesten.
Na Pasen is iedereen in een soort van shock. Wat is hier allemaal gebeurd, wat is dit, wat betekent dit? Er heerst nog verdriet, van het sterven aan het kruis, er heerst verwarring – dit is allemaal onbekend wat er gebeurd, zo is er ook angst juist voor dit onbekende.
De aanloop naar Hemelvaart is de opbouw in de richting van: ”Nu moeten jullie (wij dus) verder”. Zo verschijnt Jezus na de Emmaüsgangers nog een aantal keer.
Er is de ontmoeting met Zijn leerlingen in een gesloten ruimte. De leerlingen zijn nog altijd bang en verward. Dan staat Jezus ineens in hun midden en zegt: ”Vrede zij u”. Dat is niet zomaar een zinnetje, dat is niet zomaar “goedendag allemaal”. De Bijbelse betekenis van Vrede betekend veel meer: heelheid, herstel, verzoening, veiligheid, maar ook: VERBONDEN ZIJN MET GOD EN ELKAAR.
Dus het eerste wat Jezus doet na verraad, angst, vluchten, kruisiging is niet “waar waren jullie?” of “jullie hebben Mij verlaten.” Maar Hij kwam met “vrede”. Precies dát leeft door de Eucharistie.
Daarom zegt de Priester: “De vrede des Heren zij altijd met u.” En daarna: “Wenst elkaar de vrede.” Dit verwijst rechtstreeks hiernaar. Dit vredesmoment is dus niet zomaar een vriendelijk sociaal onderbrekinkje. Het verwijst juist naar:
• de verrezen Christus,
• verzoening,
• gemeenschap,
• en het opnieuw bijeenbrengen van mensen bij God.
Het vredesmoment in de Mis is dus veel meer dan een vriendelijk gebaar. Het herinnert eraan dat angst, verdeeldheid en verdriet niet het laatste woord hebben. Eerst komt vrede. Eerst komt verzoening. Pas daarna volgt de gezamenlijke maaltijd van de Eucharistie.
Nadat Hij heeft gezegd: “Vrede zij u” toont Hij zijn wonden. Omdat Thomas niet aanwezig is en het niet gelooft (daarvan komt het gezegde: ongelovige Thomas 💡) Verschijnt Jezus nogmaals, speciaal voor hem. 👉🏻 Hier verandert angst langzaam in geloof.
Een andere ontmoeting is bij het meer van Tiberias.
Enkele leerlingen gaan terug vissen. Maar in hun netten zitten geen vissen, ze vangen niets. Dan staat bij zonsopkomst een man aan de oever, maar ze herkennen Hem niet. Wel zitten hun netten ineens vol met vis. Daarna eten ze samen brood en vis bij een vuur. Dan komt het beroemde moment dat Jezus 3 keer aan Petrus vraagt: “Petrus, heb je mij lief?” Dat is belangrijk omdat Petrus Jezus eerder drie keer verloochend had bij het vuur in de nacht van Goede Vrijdag. 👉🏻 Hier wordt Petrus niet vernederd…maar hersteld.
Na ieder antwoord zegt Hij: “Weid Mijn schapen.” Liefde voor Christus blijft dus niet alleen een gevoel of een belofte. Het wordt verbonden aan zorg voor anderen, trouw en verantwoordelijkheid.
Daarna spreekt Jezus over de weg die Petrus nog zal gaan. Geen gemakkelijke weg, maar een leven waarin hij uiteindelijk trouw zal blijven tot het einde. En dan zegt Hij opnieuw: “Volg Mij.” Dezelfde woorden waarmee alles ooit begon.
Wanneer Petrus daarna naar een andere leerling kijkt en vraagt: “En wat gebeurt er met hem?” antwoordt Jezus in feite: “Dat is niet jouw weg om te dragen. Jij — volg Mij.”
Niet vergelijken met anderen.
Niet leven vanuit angst of controle.
Maar stap voor stap trouw blijven aan de weg die voor je ligt.
Vervolgens begint Jezus hen voor te bereiden op hun taak. Zij moeten straks verder zonder dat Hij op aarde is. Hij legt hun geschriften uit, opent hun verstand en geeft hun de opdracht om te onderwijzen, dopen, het evangelie verspreiden. 👉🏻 niet blijven schuilen, maar de wereld in.
Nog later roept Jezus zijn leerlingen bijeen. Ze vertrekken gezamenlijk uit Jeruzalem en beklimmen een berg aan de oostkant van de stad, de Olijfberg. Dit is de dag van de Hemelvaart – de 40ste dag. Daar spreekt Jezus ze een laatste maal toe. Hij vertelt ze dat Zijn taak hier op aarde is volbracht. Nu moeten zij het evangelie verkondigen tot aan alle uithoeken van de wereld. (Handelingen 1:4-8). Hij vertelt ze ook dat de Heilige Geest de apostelen zal helpen met het opbouwen van de kerk. En dat de Heilige Geest hen zal helpen met het vertellen van het evangelie tot aan de uiteinden van de wereld. In Handelingen 1, 4-8.
Na deze woorden zagen ze dat Jezus werd omhoog geheven. Een wolk nam Jezus mee en die verdween uit hun gezicht. (Handelingen 1:9)
…..beduusd en verward blijven de leerlingen omhoog kijken…..Engelen zeggen: “Waarom staan jullie naar de hemel te kijken? Zoals jullie hem naar de Hemel hebben zien opstijgen, zo zal hij terugkomen.”. Dat is bijna letterlijk: ga verder. Het begint nu pas.
Jezus wordt opgenomen op een wolk en keert terug naar de Vader om plaats te nemen aan Zijn rechterhand. Vanaf nu kunnen we Hem ook echt koning noemen.
Zijn taak op aarde is nu rond. Hij bracht opnieuw verbinding tussen Hemel en aarde, dat is nu volbracht. We zijn opnieuw verbonden met de Hemel.
Voor de leerlingen voelt dit niet alleen als vreugde, maar ook als loslaten. Toch blijft Christus niet afwezig.
De priester viert dit door te zeggen: “Almachtige God, laat ons juichen en blij zijn, vol dankbaarheid, omdat de Hemelvaart van Christus, uw Zoon, ook onze verheffing is. Zijn glorie bij U is onze hoop, want wij vormen één lichaam met Hem die ons hoofd is: Jezus Christus onze Heer.”
De eerst bekende viering van Hemelvaart dateert uit de 4de eeuw. Beschreven door kerkhistoricus Eusebius. Later werd het een vaste feestdag. Hemelvaartsdag valt altijd op een donderdag, negenendertig dagen na Pasen (de veertigste paasdag) en tien dagen vóór Pinksteren.
Juist in de middeleeuwen werd dat heel zichtbaar en zintuiglijk beleefd. In het monastieke leven, dus binnen de commanderijen en kloosters, kapellen werd Hemelvaart gevierd met speciale missen, getijdengebeden, hoogfeesten, vastenperiodes.
Waar onze spiritualiteit naar boven komt: Christus als verheven koning, niet wereldlijk, maar blik omhoog gericht. Onderweg zijn, leven tussen Hemel en aarde.
Vaak gebeurde er in kerken echt iets bijzonders tijdens de liturgie:
• beelden van Christus werden omhoog gehesen richting gewelf of toren,
• soms door een opening in het plafond,
• begeleid door wierook, klokken en gezang,
• terwijl bloemblaadjes of witte doekjes naar beneden vielen als symbool van zegen of de aanwezigheid van engelen.
Dus Hemelvaart werd niet alleen “verteld” —men probeerde het bijna tastbaar te maken. Ook processies kwamen veel voor:
• buiten door velden,
• langs akkers,
• met gebeden om bescherming en vruchtbaarheid.
De Paaskaars blijft met elke viering branden, tot en met Pinksteren. Dit versterkt de eenheid met Pasen, het feest van de verrijzenis, feest van het licht. Hemelvaart is geen feest van afscheid van Jezus, het is feest van zijn blijvende aanwezigheid onder ons als de verheerlijkte Heer.
Tevens herdenken we dat in 1891 de pauselijke encycliek van paus Leo XIII over sociale rechtvaardigheid, Rerum Novarum, werd afgekondigd. Op deze dag werden abdijentochten gelopen.
Dauwtrappen in de vorige eeuw - bron: foto uit Heemkundige kring Ootmarsum 👆🏻
Een oude, nog levende traditie is om op Hemelvaart te dauwtrappen. Vermoedelijk stonden vroeger mensen op Hemelvaartsdag al om drie uur ’s nachts op om zingend en blootsvoets op het gras te dansen. Daar zou de term dauwtrappen vandaan komen. De dauw op het gras zou een zuiverende werking hebben. Dit om het meifeest of de heropleving van de natuur te vieren.